TAŞLARIN DEĞİL, İNSANLARIN HİKÂYESİ
Antik kentlerden ayrılırken, çoğu zaman bir sürü fotoğraf çekeriz. Tam olarak niçin yapıldıklarını, niçin kullanıldıklarını bilmediğimiz duvarlar, sütunlar, yapılar…
Ne zaman bir şehir, kalbimize bir taş değil de; bir insan bir öykü bırakırsa o zaman iş değişiyor. Saglalassos’tan ayrıldıktan sonra Burdur Müzesi’nde bunun ne demek olduğunu daha iyi anladım. Hatta hissettim… Karşıma iki insan çıktı; iki heykel değil, iki yüz… İki hayat…
Birisi yaklaşık iki bin yıl önce Roma döneminde yaşamış, ömrünün sonuna elli yaşlarında ulaşmış bir adam. Kazı ekibi ona dönemin yaygın isimlerinden Rhodon adını vermiş.
Diğeri ise Orta Bizans döneminde, aynı dağların eteklerinde yaşamış, otuz elli yaşları arasında hayata veda ettiği düşünülen bir kadın. Ona da Eırene ismi verilmiş.
Onların gerçek isimlerini bilmiyoruz. Muhtemelen bambaşka isimlerle çağrıldılar. Belki de onlara seslenen çocukları, komşuları bugün hiç bilinmeyen ölmüş dillerden biridir. Ama bilim sayesinde yüzleri yeniden karşımızda.
Bilim, arkeolojiyi sadece sütunları ayağı kaldıran bir uğraş olmaktan çıkarıp insanın kendisinin de görünür kılmayı başardı.
Bulunan kafatasları üç boyutlu tarandı. Anatomi, antropoloji ve adli yüz canlandırma tekniklerini bir araya getirildi. Ortaya çıkan yüzler bir sanatçının hayal ürünü değil, bilimsel verilerin izin verdiği şekilde geçmişin bir parçasıdır.
Müzedeki canlandırma yapılmış heykellerin gözlerinin içine bakınca, yaşadığım heyecan, geçmişin sıkıştırılmış zaman penceresi, içinde bulunduğum zamanı da bir başka yere taşımış hissi verdi. Bu konularda biraz duyarlı bir insan bile aynı duyguları hisseder; zaman makinesine binip oraya gidip geldikten sonra yaşanan hislere benzer bir şey olmalı…
Eırene’nin mezarında gösterişli hiçbir armağan bulunamamış. Belki de ömrü boyunca evinin yükü ve bir sürü çocuk büyüttü. Belki Akdağları’nın eteklerindeki tarla veya bahçelerde çalıştı. Ve esas olan adının yıllar sonra anılacağını hiçbir zaman düşünmemiş olmasıdır. Bugün tarihi kitaplarında değil de müzeleri gezen insanlığın ortak değerlerinde anılıyor. İnsanlığın ortak kültürü haline gelmiş bir halde…
Tarihin böle lütfü da vardır; sadece imparatorları anmak yerine sıradan insanları da çağırır bazen kendi müzesine, sayfaları arasına.
Rhodon’un hikâyesi ise çok daha başka. Mezarındaki sikke, dudaklarının üzerine bırakılmış altın levha ve parmağındaki yüzük, onun kişisel eşyaları olmaktan öte; dönemin inancını, ölüm anlayışını, toplumsal yapıyı da anlatan bir belgedir.
Rhodon’un kemikleri ise bilim sayesinde, çok hareketli ve ağır bir yaşam sürdüğünü anlatıyor. İnsan bedeni, taş kitabeler gibi konuşmaya başladı.
Müzede gözümün ve zihnimin takıldığı ikinci eser, Sagalassos Antik Kenti’nin en zarif eserlerinden birisi olan; Dans Eden Kızlar Frizi’dir. Mermerin, taşın içinde hareket var. Kıpırtı var. Sanki kadınların üzerindeki giysi kıvrımlarında rüzgâr dolaşıyor. Yeniden müzik başlayacak ve o figürler dans ederek Sagalassosluları coşturacak.
Bir yanda ölümden yeniden yaşama davet edilmiş insanlar… Diğer yandan ise yaşam sevincini iki bin yıldır koruyan sanat… Uygarlık da böyle bir şey değil mi; bu dengeyi koruyan insanlar topluluğu…
Dans edebilen… Üreten… Sevebilen… Yas tutabilen… Geriye sadece taşları, binaları değil; insan öykülerini de bırakmak… Bu durumda şu sözü bir kez daha anmak gerekiyor:
“ Arkeoloji sadece geçmişi kazmıyor; insan hafızasını da görünür hale getiriyor.”
Güven SERİN
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder