AHU TUĞBA

 

                                                        GERİYE NE KALIR?

     ( Ahu Tuğba )

  Bir muhabirin sorusu uzun yıllar unutamayacağım bir gerçeğin kapısını ardına kadar açtı, dersem tam yerinde bir söz etmiş olurum…

  “Annenizden size geriye ne kaldı?”

  Soru çok kısaydı. Ama cevabı veren genç kadının yüzünde sanki yılların yorgunluğu. hüznü ve karmaşası vardı. Kızı, belki de tarihe düşecek o cevabı belki bilerek, belki bilmeyerek ama doğanın doğal sunumu içinde cevapladı:

“Bir düşmanları, bir de koskoca bir miras kaldı geriye… Bir de, maneviyatı, duaları…”

  Bu sözcükleri duyduğumda zihnimdeki esen rüzgârı anlatamam; aklıma ne şöhret geldi, ne de servet…

  Ahu Tuğba’dan geriye; kızına, birçok insanın merak ettiği servet kalmış. Hatta yedi sülalesine yetecek kadar çok bir servet… O ünlü anne öleli ikinci yıl olsa da kızı için geride kalan boşluğun büyüklüğü, birçok insanın anlamayacağı derinlikte. İşte tam da burada, ben de o boşluğun kenarından bakıp, bir küçük anlam, değer, yaşama dair bir tecrübe alabilmek umuduyla bu yazıya yer veriyor, bu servetin etrafında, belki de eşelenen en sessiz kişi oluyorum.

  Sanat dünyasında sıklıkla tanık olduğumuz şey: Sahne ışıkları altında geçirilen yıllar… Alkışlarla büyüyen kariyerler… Kapılarda bekleyen hayranlar… Gazete manşetleri, ödül törenleri ve kırmızı halılar…

   Dışarıdan bakıldığında, bakan kişiler için; tamamlanmış, kusursuz bir hayat görünüyor. Ama bildiğimiz bir başka gerçek ise insanın gerçek hikâyesi evinde yazılıyor oluşudur.

   Çocuklarının hafızasında… Annesine, babasına ayırdığı zamanda… Birlikte içtikleri çayın sıcaklığında… Sofranın etrafında edilen sohbetlerde…

  Sanıyorum yüzyıllardır insanın insanlık yolculuğunda yaptığı en büyük hata; sevgimizin yerine maddi imkânların dolduracağını sanma saflığına, hastalığına tutulmak…

  Daha iyi bir ev… Daha pahalı hediyeler… Daha büyük başarılar… Bilirsiniz; çocuklar çoğunlukla büyük hediyeleri değil birlikte geçirilen zamanları hatırlarlar. İnsanın yazgısı böyledir…

  Bir annenin saçlarını okşayışını… Bir babanın omzuna koyduğu elini… Birlikte gülünmüş sıradan bir akşamı…

  Saf sevgi, o imbikten geçmiş evrensel şey, bir eşya gibi saklanamıyor, kasalara konulup miras dosyalarına eklenemeyen ve ölümden sonra paylaştırılamayan bir şey…

  Ahu Tuğba’nın kızıyla yapılan o kısa röportajda beni etkileyen şey de buydu. Konuşan kişi bir mirastan çok büyük bir eksiklikten söz ediyordu. İnsanın içinde kapanmayan o büyük boşluktan… Bir daha asla yeri doldurulamayacak bir annenin sesinden… Bir daha duyulmayacak bir “kızım” hitabından…

  Sıklıkla sorulacak bir soru sormam gerekirse kendi kendime:

Bizden geriye ne kalacak?

Sahip olduklarımız mı? Yoksa hissettiklerimiz mi? Çocuklarımız, dostlarımız ve sevdiklerimiz yıllar sonra bizi hatırladıklarında hangi anılarla karşılaşacaklar? Aslında toplum dediğimiz şey de bu değil midir; o görünmeyen ve insanı insan bırakan miraslar…

  Sevgiyle büyüyen insanlar daha huzurlu bir toplum kuruyorlar. Kendini değerli hisseden çocuklar daha merhametli bireyler oluyorlar. Hatırlandığını bilen insanlar dünyaya daha az öfke bırakıyorlar.

   Sevdiklerimizle geçirilen her saat, sadece ailemize değil, geleceğe de bırakılmış bir hediyedir.

  Beldi de insanın dünyada geriye bıraktığı en büyük serveti:

 Anılmak, hatırlanmaktır…

Güven SERİN 

ANLATICIYI DİNLEYİCİ,YAZARI OKUYUCU YAŞATIR

 

Kamera; Güven

            ANLATICIYI DİNLEYİCİ, YAZARI OKUYUCU YAŞATIR

  Yazar, yazar da kime yazar? Anlatıcı anlatır da kim duyar?

  Söz, karşısını bulamadı mı eksik kalıyor. Bu meselenin sosyolojisi de burada başlıyor. İnsan tek başına üretir sanır; her üretim görünmeyen bir topluluğun zihinlerine ulaşınca anlam kazanıyor. Dinleyen yoksa anlatı eksik, okuyan yoksa metin yarım kalıyor. Parçalar bir türlü bütüne ulaşamıyor.

  Örneğin, Yaşar Kemal’i ele alalım. O Çukurova’yı anlattı durdu. Sadece bir toprak parçasını mı; asla! Sadece toprak parçasını değil de oradaki insanı da anlattığı için; onu, işçi de, köylü de, kentli de okudu. Eğer o insanlar o eserleri sahiplenmeseydi, İnce Mehmet bir karakter değil, unutulmuş, hatta yok olmuş bir müsvedde olurdu.

  Anlatıcılar, eski zamanlarda köy odasında, kahvede, bir ateş başında anlatırlardı zihinlerinde taşıp duran öyküleri. Söz uçar derler ya; aslında uçmaz. Dinleyen varsa bir yere muhakkak konar. Sokrat’ın yazılı bir tek eseri yoktur. Sözü, dinleyicileri, öğrencileri sayesinde bir yere konmuş; ulaşmıştır. Dinleyen yoksa söz yetim kalır…

  Âşık Veysel’i analım. Bir sazı, bir de sözü vardı. Onu ölümsüz yapan, o türküleri kulaktan kulağa taşıyan insanlardı. Her dinleyen biraz değiştirir, biraz ekler, biraz kendinden katar. Böylece anlatı bireysel olmaktan çıkar, toplumsal hafızaya; kültüre dönüşür. Adeta; mayalanır…

  Burada edebiyat, sosyolojiye yaslanır. Bir yerde kendini teslim eder. Biliyoruz ki hiçbir metin tek başına yaşamaz; yaşayamaz. Her metin-her eser, bir toplumun damarlarında dolaşır.

  Konuyu biraz genişletecek olursak; derin yaşamak felsefesine sokulalım biraz. Sadece yazmak da, okumak da yetmez. Yetmiyor. Yaşamadan yazılan metin, öykü kuru kalıyor. Yaşamadan okunan metin ise su gibi akıp gider.

  Franz Kafka’yı tekrar analım. Ölene kadar yazdı ama yaşarken onu çok az kişi okudu. Sanki boşluğa konuşur, boşluğa anlatır gibi; sanki kimse duymayacak gibi…

  Sonra ne oldu? Okur geç geldi ama çok derinden geldi. Onun yalnızlığını sahiplendi. Zihniyle, kalbiyle kucakladı. Onun sıkışmışlığını kendi hayatına tercüme etti. Bazen yazar, kendi zamanına değil; geleceğin okuyucusuna yazar.

   Fyodor Dostoyevski’yi hatırlayalım. Onun karakterleri neden bu kadar derin ve canlıdır? Çünkü yazdığı acıyı yaşamıştır. Sürgün görmüş, yoksulluk tatmış, insanın en karanlık haline dokunmuştur. Okur da bunu hisseder. Çünkü gerçeğin kendini ele vermesi kaçınılmazdır. İyi okur, en iyi gerçeğin kokusunu alır.

  Sözümüzü toparlarsak: Yazar yaşar, yazar. Okur yaşar, anlar. Dinleyici yaşar, hisseder. Ve hepsi birlikte bir anlam kurar. İşte insanın zenginliği, uçsuz bucaksız hali de burada başlar.

   Bugün kalabalıklar içindeyiz ama dinlemiyoruz. Çok yazılıyor ama çok az okunuyor. Anlatan çok ama duyan az… Bu yüzden anlatılar eksik, yazılar yarım, hayat ise biraz sönük.

   Küçük bir dokunuş yeter: Bir metni gerçekten okumak… Bir insanı gerçekten dinlemek… Bir cümleyi gerçekten anlamak…

   Bütün bunlar, hem yazarı hem anlatıcıyı yeniden var eder. İnsan insana değdiği kadar vardır. Yazar, okura ulaştığı kadar… Anlatıcı, dinleyene geçtiği kadar.

   Ve hayat: Ancak paylaşıldığı kadar yaşanır.

 Güven SERİN 

 

  

KAİNAT

 

              KÂİNAT VE İNSAN ARASINDA: BİTMEYEN TÜNELLER

  Kâinat; uçsuz bucaksız bir yolculuk… Ne başı belli ne de sonu. İnsan aklının sınırlarını iyice zorlayan, hatta çoğu zaman onu aşan bir genişlik. Bazı bilim insanları boşuna dile getirmiyorlar bu sözü:

 “Kâinat korkunç bir yer israfıdır.” Acaba öyle mi? Bilinmez, bilmeyiz…

   İlk duyduğumda bazı bilgileri biraz abartılı buldum. Bilgi ve algılarım biraz zaman geçince, bu düşüncelerin içinde bir parça hayret, bir ürperti, bir yalnızlık hissettim. Öyle böyle değil; bu sonsuzun içinde sonlu bir bedenin zihni bu anlayışın galibi olamaz. Bu kadar büyük bir sahnede, bu kadar küçük bir varlık olmak: Bunu kolay kolay kabullenmesem de, çaresizliğin baş eğmesi içinde kabul etmiş görünüyorum.

   Zaman zaman zihnimin kıyıcığına gelip de kâğıda dökemediğim sorularım oluyor. Sanki o sonsuzun küçük parçasının sormak isteyip de soracağı sözcüğü bulamaması gibi… Ama şimdi, o sorulardan birisini soruyorum:

 “İnsanın, insanlaşma yolculuğu için daha kaç tünel geçilecek?”

   Cevabı vermek mümkün mü? Mümkün değil. Çünkü insan denen varlık, henüz tamamlanmış bir öykü değil. Belki de halen yazılmakta olan bir taslağız! Her yüzyılda biraz daha değişen, dönüşen, kimi zaman ilerleyen, kimi zaman geriye düşen bir varoluş hali.

  Ama bir gerçek var ki, onu düşündüğümüz vakit insanın sesi kısılıyor:

Yıldız tozlarından gelmiş olmak; belki de o büyük yaratıcıyı anlamak için daha çok; din bilimlerini, evren bilimlerini anlamaya çalışmalıyız. Yazmak, içimdeki sessiz haykırışı anlatmak istemem şiirsel bir ifade tutkusu için değil. Milyarlarca yıl süren bir serüvenin, patlayan yıldızlarının, savrulan parçacıklarının, yeniden birleşen elementlerini daha çok anlamalıyız. Gökyüzüne bakınca gördüğümüz o ışıklar, aslında bizim geçmişimiz… Ve bu geçmiş karşısında çaresizim.

  İnsan, kendini anlatmaya çalışırken bile eksik kalıyor. Ya bu gezegendeki gerçeğimiz? Suyun içinden gelen hikâyemiz? Bir zamanlar tamamen o büyük suların küçük bir parçasıydık. Suyun altında başlayan o yolculuk; hücreyle, çoğalmayla, dönüşümle ilerleyen o uzun yolculuk… Bugün karadaki sorgulayan varlığımız, köklerine gitmek isterse o büyük suların derinlerine uzanmak zorunda kalacak. İçtiğimiz her yudumda, bedenimizin çok büyük kısmında, hatta gözyaşımızda bile o derin geçmişin izi var.

  Bu hikâyeyi tam olarak nasıl anlatmalı? Nasıl kurmalı cümleleri? Haddini aşmadan… Çoğu zaman bilimkurgu gibi geliyor. Ama değil. Tam tersine, elimizde olan en gerçek hikâye belki de bu.

  İnsan kendi hikâyesini kavramakta zorlanıyor. Çünkü hem küçük hem de çok büyük… Bir yandan bir toz zerresinden söz ediyoruz, diğer yandan da kâinatı sorgulayan bir bilinçten…

  Bu çelişkilerin içinde ilerlerken, bir tünelden çıkıp diğerine giriyoruz. Her tünelde bir soru, her çıkış başka belirsizlikleri de beraberinde getiriyor. Belki de insanlaşma denen şey; bu sorulara cevap aramak yerine, o tünellerden geçmeye devam etmek… Cevapları kesinleştirmek yerine, soruları daha anlaşılır hale getirmek…

  Bu konuda belki de yapabileceğim en dürüst cümle: Bilmiyorum… Buna rağmen düşünüp yazıyorum. Gökyüzüne bakınca da susuyorum. İçimdeki elementlerin oralara ne kadar susadığını hissederek; ancak susarak anlatacağım bir gerçek: Bilmiyorum…

   Belki de susmak; bazen en iyi anlatma biçimidir; yazmak gibi…

 Güven SERİN

ROMAN SANATÇILAR

 

                                                  ROMAN SANATÇILAR

  Romanlara ne kadar dokunsak, o kadar ah işitiriz sanki… Kim bilir kaç Roman kardeşimiz bugün mahpus damlarında yatıyor. İnsan irdelemeden edemiyor; suçlu olmak bu kadar kolay da, insanı suçtan uzak tutmak neden bu kadar zor?

   Oysa Romanlar, sanat ve zanaat denince bu topraklarda akla ilk gelmesi gereken insanlardan biridir bana göre. Bu düşüncemi daha iyi anlatmak için eski büyük panayırlara bakmanız yeterlidir. Tekirdağ’daki büyük o eğlence alanlarına, Keşan’a, İpsala panayırlarına…

  Kurulan çadırlara, dönme dolaplara, uçan sandalyelere dönüp bir kez daha bakmanızı isterim. Hepsi, deneyimin, marifetin, çıraklıktan pişip ustalığa tırmanan insanların eseriydi… Gece yarısından sonra başlayan tamirler, sabaha kadar çalışan ustalar vardı o görünmez eğlencelerin ardında…

  Bu saydığım organizasyonların ismine sadece eğlence dememiz mümkün değildir. Bu işler için önce; çıraklık ister, kalfalık ister ve sonra da ustalık ister. Daha da önemlisi; insan yönetmeyi, kalabalığı taşımayı, hayatı ayakta tutmayı ister…

   Panayırlara göre bugün birçok fuar, festival daha düzenlidir belki. Ama eski panayırların içtenliğini bu festivallerde bulmak mümkün görünmüyor. Biraz tozluydu ama daha canlıydı…

  Roman kardeşlerimizi sadece düğünlerde müzisyenlik yapan insanlar olarak görmek büyük eksiklik olur. Onlar aynı zamanda hayatın içinde olan büyük doğaçlamacılardır. Bir bakışta insanı güldürürler, bir sözle düşündürürler ve beden diliyle güven verirler. Hayatın en sert tarafını bile bazen küçük bir oyuna dönüştürürler.

  Yakın zamanda yaşadığım bir kiraz öyküsünü sırf bu yüzden anlatmak istiyorum sizlere. Kirazlar parlak; Manisa’dan gelmişler. Manisa’nın insanları tarafından üretilmişler. Fiyatı uygun ve müşteri kalabalıktı…

  Sayar satıcıya yakın bir esnaf geldi. Hal ve hareketlerine bakınca, birbirini tanıdıklarını ve kiraz seçmek istediğini anladım. Herkes bilir; kiraz çok ellemeye gelmeyen bir meyvedir. Bir kişi bakarak dokunur, diğeri sıkar ve derken meyve hemen zedelenir.

  Tam o sırada Roman satıcı bir hamlede komşu esnafın elindeki poşeti kavradı. Kiraz doldurmaya başladı. Ama bunun adı sadece kiraz doldurmak değil. Karşımda adeta küçük bir tiyatro sahnesi kurulmuştu. Dükkânı yakınlarında kurmuş olduğu tezgâhın komşusunu onurlandırma sahnesi gibiydi…

  “Ben sana en güzellerini veririm komşum…” der gibiydi bedeniyle. Bir avuç sağ kasadan aldı. Bir avuç soldan, bir avuç derken en az üç dört kasadan kiraz aldı. Alırken de bedenini öyle bir halden hale sokuyordu ki, sanırsınız kiraz değil, mücevher seçiyor…

  Görünüşe göre bütün kasalar aynı gibiydi. Belki de verdiği kirazların arasında hiçbir fark da yoktu. Ama o an sadece kiraz alan esnaf değil, benim gibi izleyenler de en iyi kirazların seçildiğine inandı.

  İşte, bazen sanat bu şekilde de sahnelenir. Karşındaki, yanındaki insana güven hissini verebilmek… Hayatı hemen her yerde küçük bir gösteriye dönüştürebilmek…

  Zihnim bu küçük sahne karşısında kendi ışığını hemen yaktı. Roman kardeşlerimizin sanat yakınlığı sadece müzikte değil; gündelik hayatın içinde de her an yaşanıyor, sahneleniyordu…

  Bu yüzden “Time of the Gypsies” filmi hâla hafızalarda taptaze duruyor. Emir Kusturica o filmde sadece yoksulluğu değil: Romanların hayal gücünü, kırılmışlığını, mizahını ve yaşama direncini de gösterdi dünyaya.

  Filmdeki yaşlı kadın karakterini hiç unutamadım. Unutmam da mümkün görünmüyor. O role hayat veren Ljubica Adzovic, sanki yalnız bir oyuncu değil; koskoca bir halkın geçmişi ve bugünü gibiydi…

  Eğer bugün yaşasaydı, mezarının bulunduğu Montenegro-Karadağ topraklarına gidip, belki sadece elini öpmek; onun zamanın içine, zamansızlığa gülümsemesini yakından görmek isterdim.

  Sadece bir oyuncuyu değil; bir halkın emeğini, sanatını ve yaşanmışlığını selamlamak için gitmek isterdim…

  Romanları sadece suç haberleriyle anmak, eksik kalıyor. Daha çok sanat atölyeleri, daha çok çıraklıklar ve zanaat imkânları sağlamak zorundayız… Belki de onlar için daha çok sahne…

   Bu insanlar, yaşamda düz yürümek değil ritimle yürümek istediğini her fırsatta, her şartlarda kurdukları sahnede, iyi bakan herkese; eğlenceli ve düşündürücü bir ders veriyorlar adeta…

  Romanlar, biraz da böyledir işte…

Güven SERİN 

 

 

 

 

  

SESSİZCE KURULAN MERHAMET

 

Kamera; Güven

Kamera; Güven

                                 SESSİZCE KURULAN MERHAMET

   Bir insanın hangi acıyla ayakta kaldığını çoğu zaman bilemeyiz… Ahmet’i önce koşarken tanıdım. Sonra anladım; onun hareketi sadece spor değil, hayata karşı kurulmuş sessiz bir dirençmiş…

   Sahildeki Koşucu isimli yazımızı geçtiğimiz yıllarda kaleme almıştım. Epey ilgi görmüştü. Ahmet için de ayrı bir dönüşüm başlamıştı sanki o yazıdan sonra. İnsanlar sadece koşan bir adam değil, yaşamaya tutunmaya çalışan bir adamı görmeye başlamışlardı.

  Eşini genç yaşta kaybettikten sonra kendini spora adamıştı Ahmet.

 Yaşama spor yaparak tutundum. Dayanıklılığımı sporla, hareketle arttırdım.” Diyordu.

  Bu sözcükleri ilk duyduğumda sıradan bir spor tutkusu gibi gelmişti bana. Daha çok insanın kendi içine düşmesini engelleyen bir tutamağa benziyordu. Bazı insanlar acıyı konuşarak değil, hareket ederek taşıyor. Yürüyerek… Koşarak… Yorularak…

  Sahildeki özellikle Vagon Kafe civarında çok izledim onu uzaktan. Artık o sahilin doğal parçası olmuş gibi…

  Önce koşuyor ve sonrasında yüzüyor. Sonra kimseleri rahatsız etmeden, kendine ayırdığı tenha köşelerde farklı beden hareketleri yapıyor. Bazen onun spor yaptığından çok içindeki ağırlığı atmaya çalıştığını düşünmeden edemiyorum…

   Zamanla başka şey daha dikkatimi çekmeye başladı. Motoruyla geliyor Ahmet. Çantasından birkaç paket yiyecek çıkarıyor. Çoğu zaman ciğer ve bazen de kafeteryadan aldığı patatesler…

  Nedense tam da o zaman sahilin başka sakinleri beliriyor. Kediler… Martılar… Kargalar… Sanki hepsi onun geliş saatini öğrenmiş gibi.

  Önce kedilere bırakıyor yiyecekleri yakın mesafeye. Sonra da biraz ötede bekleyen martılara… Daha uzakta olanlara bile mutlaka sıra geliyor. Hatta araya girmeye çekinen kargalara bile…

  En çok bu görüntüler karşısında düşündüm. Ahmet, sadece hayvan beslemiyor, kendince sessiz bir paylaşım düzeni de kurmuştu. İlginç olan ise, sanki hayvanlar bile bu adaletli düzeni öğrenmiş gibi…

   Telaş yok, çılgın bir kapışma yok… Sanki hepsi “Nasıl olsa sıra bize de gelecek.” Düşüncesiyle bekliyordu.

  Bu bekleyişlerde bir derviş sabrı vardı. İster istemez zihnim sorular sormaya başladı: Adalet dediğimiz şey, sadece insanlara mı lazım? Yoksa bütün canlılar, haklarının yenmeyeceklerini hissettikleri yerde sakinleşmeyi mi öğreniyor?

   Ahmet’in sahilde yaptığı şey ilk bakışta küçük bir alışkanlık gibi görülebilinir. Şehirlerin ruhu da böyle küçük tekrarla oluşmuyor mu? Aynı saatte koşan insanlar, aynı bankta oturan emekliler, aynı martıları besleyen eller…

  Modern hayatın en büyük yorgunluğu belki de budur artık; insanların birbirinin hayatına dokunmadan yaşaması. Ahmet ise tam tersini yapıyor. Hareket ederek yaşamın içinde kalıyor. Paylaşarak eksilmiyor; besledikçe daha çok çoğalıyor sanki!

  Bir insan; Ahmet, acısını sporla terbiye etmiş. İçindeki yalnızlığı paylaşmayla dengeye getirmiş. Şehrin kıyısında sessizce kendi ahlakını kurmuş…

   Belki de toplum dediğimiz şey tam olarak böyle ayakta kalıyor. Birbirine daha çok sokuluyor ve daha çok fark ediyor… Büyük nutuklarla değil, küçük merhamet alışkanlıklarıyla…

 Güven SERİN 

 

   

İĞDE KOKUSU

 

Kamera; Güven

                   İĞDE KOKUSU ve HAFIZANIN İNCE YOLLARI

  Sahilde hızlı hızlı yürüyordum. Zihnim başka düşüncelerle meşguldü. Derken o tanıdık koku burnuma, oradan da zihnime kadar ulaştı. Bir anlığına durdum. Bazı kokular insanı sadece durdurmaz; yılların içinden geçirip başka zamanlara götürür…

  Kokuların geldiği yöne bakınca iğde ağaçlarını gördüm. Tam da şimdi çiçek açıp kendilerine özgü kokularını etrafa yaydıkları zamanlardayız. Geçtiğimiz aybaşlarında erguvanlar aynı dönüşümü gerçekleştirmişti. Şimdi sıra iğdelerde… Kim bilir kaç yıldır aynı gösteriyi, aynı zarafeti ve aynı sunumu sessizce tekrarlıyorlar…

  Doğanın en büyük özelliklerinden biri, hiçbir alkış beklemeden görevini sürdürmesidir. İğde ağacı da böyledir. Gösterişli değildir. Çiçekleri uzaktan bakıldığında dikkat çekmez. Bir gül kadar iddialı, bir lale kadar göz alıcı değildir. Fakat yanına yaklaştığınızda başka bir ağacın yapamayacağı bir şekilde karşılar sizi. Önce kokusuyla, sonra yapraklarının gümüşe çalan yeşiliyle…

  İğde ağacının yapraklarını özellikle gün doğarken veya gün batarken izlemek gerekir. O saatlerde ışık yaprakların üzerinde dolaşırken insan, yeşilin kaç tonu olduğunu yeniden keşfediyor. Kimi zaman gümüşü andıran bir parlaklık, kimi zaman soluk bir zeytin yeşili, kimi zaman ise neredeyse mavimsi bir renk belirir. Sanki doğa, aynı yaprağın içine birkaç mevsim birden sığdırmıştır.

   Bugünlerde şehir hayatının en büyük sorunlarından biri, çevremizde olup bitenleri az fark ediyor oluşumuzdur… Hızlı yürüyor, hızlı koşuyor, hızlı düşünüyor ve hızlı yıpranıyoruz. Fakat hayatın en değerli ayrıntıları çoğu zaman yavaşladığımız, hatta durakladığımız zaman görünür oluyor. Hatta duyulur, hissedilir oluyor. Bir ağacın kokusu, bir kuşun sesi, bir gölgenin serinliği ya da rüzgârın taşıdığı bir hatıra…

  Bilim insanları kokunun hafıza üzerindeki etkisinin çok güçlü olduğunu söylüyorlar. Belki de bu yüzden iğde kokusu birçok insanı çocukluğuna götürür. Eski mahallelere, yaz akşamlarına, dedelerin bahçelerine, kapı önlerinde geçirilen uzun sohbetlere… Bir anda unuttuğumuzu sandığımız anılar yeniden capcanlı hale geliyor. Biliyoruz ki hafıza, sadece düşüncelerle değil, kokularla da yaşıyor.

  Toplum olarak belki de biraz daha fazla böyle duraklama anlarına ihtiyacımız var. İnsanların birbirini anlamaya çalıştığı, hatıralarını koruduğu, doğayla bağını kaybetmediği duraklara… Artık biliyoruz ki doğayla bağını koruyan insanlar, çoğu zaman çevresine daha duyarlı bir canlıya dönüşüyor. Ayrıca yaralarını daha çabuk sardığı gibi, başkalarının da yaralarını daha çabuk fark ediyorlar…

   Bu yüzden iğde ağaçlarını ağaç almaları yanında bir öğretmen olarak görmeyi tercih ediyorum. Her yıl aynı zamanda çiçek açma sabırlarını, sürekliliği ve sadeliği en iyi anlattıkları için onlara minnet borçlu olduğumu biliyorum. Kimse onları alkışlamaz, gazetelere çıkmazlar ve ödül almazlar. Ama yine de eksiksiz bir şekilde görevlerini yaparlar; gölge verirler, koku verirler ve hatıra sunarlar…

   O gün sahilde yürürken birkaç dakika durup onları izledim. Kokladım ve sonra yoluma devam ettim. Yine fark ettim ki bazen bir yürüyüşün en değerli kısmı, yürümeye ara verdiğimiz o kısa anlar; hatta kavuşmalar…

   Ve belki de hayat, tam o anlarda bize bir şeyler fısıldamak, aktarmaktır; iğde kokuları eşliğinde…

   Biliyoruz ki bazı ağaçlar meyveleriyle değil; hatıralarıyla yaşarlar…

Güven SERİN 

 

  

MAHALLENİN MASUM YÜZÜ: SİBEL

 

                               MAHALLENİN MASUM YÜZÜ: SİBEL

    Dağların fotoğrafını yıllarca çektim. Sislerin içindeki vadileri, rüzgârın eğdiği ağaçları, yağmurdan sonra parlayan taş yolları, çimenleri, çalıları, otları… Ama insan bazen en yakınındaki güzelliği görmüyor. Ya da görse bile, onu bir kareye sığdırmayı erteliyor.

  Sibel’i tam yirmi altı yıldır tanıyorum. Aynı sokağın yağmurlarını gördük, aynı kaldırımlardan geçtik, aynı mahalle sesleriyle büyüdük. Fakat geçen güne kadar fark ettim ki; yıllardır yakınımızda duran o güzel yüzü bir fotoğraf karesine emanet etmeyi hiç düşünmemişim. Bu düşünce karşısında biraz utandığımı saklayamam…

  Sibel’in yüzünde sihirli bir şey var sanki. İnsanı rahatlatan, dünyaya ait olmayan bir şey sanki. Çocukluk gibi… Kirlenmemiş bir bakış gibi… Bir insanın içinden kötülük hiç geçmemiş gibi…

  Onu mahallede gören bilir; kimseyi ayırmadan selam verir. Bütün sokak, hatta birçok sokak onun tanıdığıdır. Geçen bir yabancı da olsa, Sibel’in dünyasında mutlaka bir insandır önce. Belki de bizim unuttuğumuz taraf tam budur…

  Anne babasını yıllar önce kaybetti. Onları hatırladığında ağlayışı insanın içine oturur. O gözyaşı, büyümüş insanların alışkanlık haline getirdiği ağlamalara benzemez… Sanki içindeki çocuk hâla annesini arıyor…

  Ama hayat ona güzel insanlar da bırakmış; ablasıyla eniştesi ve erkek kardeşi… Bir kardeşten çok anne baba sabrıyla bakıyorlar ona. Zaten insan bazen kan bağıyla değil, merhameti kadar aile oluyor.

  Bizim da aramızda yıllardır değişmeyen küçük bir hatıra var. Bir gün şakayla karışık elimi havaya kaldırdım “Beşiktaş Beşiktaş “ diye tezahürat yaptım ona. Unutmadı ve aradan yıllar geçti. Beni ne zaman görse sağ eli büyük bir coşkuyla havaya kalkıyor; sözcükler çıkmasa da o heyecan, o ses, çocukça sevinç her şeyi anlatıyor.

  Bir de duaları vardır Sibel’in… Elleri göğe açılır. Kendince bir şeyler söyler. Ama insan anlıyor; orada kötü bir niyet yoktur. Sadece sevdiği insanların başına kötülük gelmemesini isteyen tertemiz bir kalp var…

  Mahalleleri mahalle yapan şey de burada kendini ortaya koyar. Binalardan çok öte, mahalleye ruhunu katan insanlar, sihirli bir dokunuşla mahallenin koruyucu meleği gibidirler. Sibel gibi; o Ortacami’nin,Eskicami’nin,Hasan Bey Sokak’ın koruyucu meleği gibidir…

  Sibel için çok şey söyleyebilir, yazabilirim. O bir sokağın, bir mahallenin vicdanı gibidir dersem, bir yudumcuk onu anlatmış olabilirim sadece…

   Onlar eksildiğinde geriye sadece beton kalır…

    Şimdi dönüp hatıra olarak çektiğim, çektirdiğim fotoğraflara bakıyorum. Dar ve eski bir sokakta duran sade bir insan görünür birçok kişiye. Ben ise başka bir şey görüyorum:

Dünyanın bütün sertliğine, hoyratlığına rağmen içindeki çocuğu kaybetmemiş bir yüz…

  Ve galiba bazı insanlar, bu dünyanın hâla tamamen kirlenmediğinin sessiz kanıtı oluyor…

   Doğada çok bulundum. Çok gezdim, dağların saklı vadilerinde, antik zamanların kervanların kayalara oyulmuş ayak izlerinde… Gördüğüm şudur: Doğa kendini hiçbir zaman saklamıyor. Dağ güzelse olduğu gibi görünür. Ama insanın güzelliğini fark etmek için bir yudum vicdan lazım…

   Bayramınızı; merhamet ve adalet duygularınızın her daim dengede kalması dileklerimle kutluyorum; KUTLU OLSUN…

 Güven SERİN

 

  

TEKİRDAĞLI SİSYPHUS

 

                                  TEKİRDAĞLI SİSYPHUS

  Tekirdağ limanında ilk önce rüzgârı ve irili ufaklı tekneleri tanıdım. Sonra da onların öykülerini dinledim. Sonra, iğde, tepelerden, dağlardan yayılan kır kokularını… Tuz, mazot, ıslak halat, balık kokan ağlar ve çayın buharı birbirine karışırdı. Bir zaman sonra bu kokuların içinden geçen yüzleri de ayırt etmeye başladım. Kimi aceleci, kimi beklemede, kimi hâla bir şeylerin peşinde, kimi ise suskun… Bazıları da durmayı çoktan büyük badireler atlatarak durmayı öğrenmiş.

  İşte o adamlardan birisidir o.Yıllar önce balıkçı barınağı olarak bilinen sabahçı kıraathanesinde tanıdığım, şimdi ise şehrin daralan ritmiyle birlikte kendini sadeleştirmiş bir hayatın içinde neredeyse her gün gördüğüm birisi… Her gün aynı caddede, aynı saatlerde, aynı duruşla ya yürür, ya da oturur. Ne bir yere yetişir, ne de bir yerden kaçıyor görünür. Onu izlerken zihnime düşen ilk şey, garip bir denge, uzlaşma hissidir: Ne eksik, ne fazla.

  Oysa anlattıkları ve yaşadıkları hiç de öyle değildir. Bir zamanlar genişleyen işlerden, onlarca çalışanlardan, büyüyen hesaplardan, şehir şehir dolaşan sofralardan söz eder. O,Tekirdağ’ın tanınmış ailelerinden birine mensuptur. Hikâyesi, sadece kendisine ait bir geçmiş değil; başkalarının hafızasına yer etmiş bir gerçektir. Zenginliği de bilinir, kaybedişi de…

  Bu yüzden, onun bugünkü hâli daha da fazla dikkat çekiyor. Çünkü şehrimizde insanlar sadece yükselişleri değil, düşüşleri de konuşmayı sever. Hele ki tanınmış bir aileden geliyorsanız, hatalarınız sadece size ait sayılmaz; sokakların, caddelerin bile diline düşer. Böyle bir ortamda insan ya kendini savunur, ya da birilerine hesap vermeye çalışır. O ise, hiçbirini yapmaz…

  Ne bir açıklama, ne bir sitem… Ne de kendini temize çıkarma, haklı bulma çabası… Ne gariptir ki bu hali, bu suskunluğu, onu dokunulmaz kılıyor. Kimse dönüp de ona “nerede hata yaptın?” diye sormaz. Çünkü ortada savunulacak bir telaş yoktur. Kabullenişi o kadar sahici, o kadar samimidir ki, dışarıdan gelecek bir yargı, sanki havada asılı kalıyor. İnsanlar, onun geçmişini bilir ama yüzüne vurmaz. Belki de nadir olan bir şey, bir insanın kaybedişi değil; kaybediliş karşısında tavır konuşulmaz hale gelmiştir.

  İşte, yıllardır onu tanıyan birisi olarak şu düşünce içinde olmaktan geri durmuyorum: Bir insan, hatalarından çok onları taşıma biçimiyle mi yargılanır?

  Onun hayatına dışarıdan bakan biri için bu öykü, inişli çıkışlı ekonomik ve sosyal bir serüven gibi görünüyor. Ama biraz daha yakından bakınca, bu inişin bir çöküşten çok bir iniş kararı olduğunu görmek mümkündür. Sanki yüksekten uçmasının baş döndürücü sarhoşluğunu bir gün kendi elleriyle bırakmış gibi… Ya da hayat, o hızın içinde ona görünmeyen bir duvarı göstermiştir.

  Belki de o “kaza” tam da burada yaşanmıştır. Bir iflas, bir yanlış ortaklık, bir hesap hatası… Hangisi olduğunun ne önemi var! Asıl anlatmak istediğim o kırılma anından sonra, insanın ne yaptığıdır. Çoğu insan o noktada öfkeye sarılıyor. Kimi geçmişi, kimi kendini suçlamaya bayılır. O ise hiçbirini yapmamış gibi dimdik ve huzur içinde duruyor. Ne geçmişiyle kavga ediyor, ne de onu kutsuyor.

   Onun bu halleri, beni ister istemez Sisyphus’a kadar götürdü. Günlerce mitolojideki adamla onu yan yana getirip aradaki benzerlikleri anlamaya ve aramaya çalıştım. Ama bizim Tekirdağlı kahramanımız, öfkeyle o kayayı yukarı, dağın tepesine sürükleyen Sisyphus değildir. Daha çok, taşı her gün aynı yere götürürken onun ağırlığıyla kavga etmeyi bırakmış bir görüntüsü… Belki de taşı artık “yük” olarak görmeyen bir insan.

   Çünkü tekrar, her zaman ceza değildir. Aynı sokakta yürümek, aynı çayhanede oturmak, aynı yüzlerle selamlaşmak; bunlar dışarıdan bakılınca bir daralma gibi görünüyor. Oysa kimi insanlar için bu, dünyanın gürültüsünden, şehrin şamatasından çekilmenin, belki de sonsuzun sonunu hissetmenin en sade yoludur. Bir tür iç düzen kurma çabası, belki de başarısıdır…

  Onu izlerken, sıklıkla bazı düşüncelere takılıyorum: İnsan alıştığı için mi huzur bulur, yoksa kabullendiği için mi?

  Bu sorunun cevabı belki de onun yüzünde saklıdır. O yüzde, ne bir bezginlik ne de bir yapay neşe var. Daha çok, yerini bulmuş bir dinginlik… Stoacıların yıllar önce tarif ettiği türden bir hal.(Kabulleniş ve sükûnet ) Hayatın getirdiklerini değiştirmeye çalışmadan, onlarla birlikte akmayı seçen bir tutum.

  Düşününce anlamakta zorlanabiliriz. Bir zamanlar çok hızlı yaşamış, şehirde doğru dürüst kimsele pahalı, lüks araç yokken, o araçlarla şehirden şehre adeta uçmuş bir insandan söz ediyorum. Bugün dar bir gelirle, sınırlı mekânlarda, ama eksilmeden var olması… Burada sadece ekonomik küçülmeden söz etmiyorum, arzuların da terbiye edilmiş olmasından söz ediyorum.

  Tekirdağ’ın bildik sokak ve caddelerinde yürürken, onu her görüşümde aynı şaşkınlık içimde yeniden yeşeriyor: İnsan, gerçekten vazgeçtiği şeyler kadar mı hafifler?

   Bence o,şehrin görünmeyen öğretmenlerinden birisidir. Ne kürsüsü vardır, ne de öğrencisi… Ama her gün aynı caddede yürüyerek, aynı sade hayatı yaşayarak, sessiz bir ders verir: Hayat, büyüterek değil; bazen küçülerek anlaşılır.

   Tekirdağlı Sisyphus gereksiz hiçbir şeye cevap vermez. O,sadece yürür ve belli mekânlarda çok iyi bir dinleyici, anlatıcı olarak tebessüm içinde her gün aynı dersi, ders zili çalmadan veriyor…

 Güven SERİN 

 

 

BAŞKENT EDİRNE

 

Kamera; Güven Eski Edirne Garı

Çocuklar,her yere yakışıyorlar

Selimiye-Başyapıt...

Üç Şerefeli; bir başka başyapıt

Eski Camii

Meydanlar; bir şehrin yüzakıdır...

                                                      BAŞKENT EDİRNE

  Nisan ayının son haftasıydı. Yola çıkarken planımız basitti: Eski başkentte günübirlik bir dokunuş, bir gezinti; ama aynı zamanda tarihle, mimariyle ve kültürle yeniden beslenmek…

  İnsan bazı şehirleri planlayamıyor. Edirne gibi şehirler sizi hemencecik kendi ritmine davet eder. O kendi hikâyesini anlatmaya başlar. Edirne de öyle yaptı…

  İlk durağımız Karaağaç… Karaağaç bölgesi, sınırın hemen kıyısında ama tarihin tam ortasında bir yer gibi. Ağaçların arasına saklanmış Edirne Doğa Tarih Müzesi, insana hem doğayı, hem zamanı anlatıyor.

  Birkaç adım ötede yükselen Lozan Anıtı; bir milletin varlığını, sınırlarını ve iradesini hatırlatan sessiz bir duruş. Lozan Antlaşması’nın hafızası, rüzgârla, güneşle birlikte dolaşıp duruyor orada. Geniş bahçeler, göğe yükselen ağaçlar ve dolaşan insanlar, çocuk sesleri; bir rüya âlemi gibi…

 Yerli turistin bir şehre kattığı canlılığı her adımda görmek mümkün! Hiç durmayan bir nehrin suları gibi; usul usul eriyip dağlardan akan sular gibiydiler. Her yerde insanlar vardı.

  Sonra şehir merkezine doğru geçtik. Ve bir anda tarih, bütün ihtişamıyla karşımızdaydı. Selimiye Camii… Dünya miras listesinde yer alan bu eser, bir cami olmanın ötesinde; bir ustalık duyurusu. Mimar Sinan’ın “ustalık eserim” dediği bu yapı, göğe doğru yükselirken, insanın iç dünyasına doğru derinleşiyor, adeta kök salıyor. Herkesin yanına yaklaşabileceği ama hiç kimsenin sahip olamayacağı bir duruş bu…

  İçeriye girdiğimizde gözler ister istemez o meşhur detayı arıyor. Ters lale; bir direğin yanında saklı gibi duran bu motif, yüzyıllardır anlatılan hikâyelerin de taşıyıcısıdır. Kimi bir kırgınlığı, kimi bir itirazı, kimi de dünyanın tersine dönen hallerini anlatıyor. Ama asıl sır, ona her bakan kişinin; bakışın, kendine ait bir anlam, bir öykü üretmesidir.

  Bu eserin içinde dikkat çeken çok şey var. Bu çek şeylerden birisi daha dikkatimi çekti. Üstelik ters laleden daha fazla! Eserin doğu duvarında görülen geometrik kare Kufi Yazı/bezeme düzeni. Sert hatlarla yaratılmış bu kare form, sadece bir süsleme amacı taşımadığını öğrendim. Taşın içine işlenmiş denge fikrini anlatıyor. Kare Kufi, hem estetik hem düşünsel bir anlam taşıyor. Gözü yormuyor, sade ve düşündürücü yapısıyla, ölçünün ve sabrın sessiz bir ifadesi gibi duruyor. Kısacası; insanın kaostan düzeni kurma, belki de evrenin bu zamana erişimini de bir güzel anlatıyor…

  Hemen ardından Eski Cami… Alçakgönüllü ama bir o kadar derin bir sadelik. Küçük gibi duran ama içine girince insanı saran bir ruh hali yaratıyor. Sanki çok uzun yıllar önce, kaybettiğimiz veya beklediğimiz bir tanıdıkla sarmaş dolaş olma halleri gibi. Ve Üç Şerefeli Camii; mimari bir geçişi, dönüşümün bütün izlerini taşıyor gibi. Zarif ve birbirinden farklı minareleriyle, taşa kazınmış birer şiir gibiydiler.

  Bir şehir boşuna tarih sayfalarında yer etmez. Bir yer boşuna mimarinin, mühendisliğin, siyasetin ve coğrafyanın kalbinde durmaz. Edirne… Sadece bir imparatorluk başkenti değil; aynı zamanda suların başkenti. Meriç, Tunca, Ergene ile çevrili; köprüleriyle, geçişleriyle, akışlarıyla yaşayan bir şehir. Elbette damakların da başkenti… Uzayan kuyruklar, sabırla bekleyen insanlar; bir lezzetin peşinde duran o tanıdık sahne…

  “Eski” demeye dil varmıyor. Burada olan tükenmiş değil; aksine yeniden doğan bir şey. Bu eskiden yepyeni bir rüya, yepyeni bir hareket, belki de yepyeni bir gezegen yükseliyor evrene.

   İnsan aklına şu düşünceleri getirmeden edemiyor: Edirne gibi şehirler sadece gezilmez, yaşanır, hatırlanır ve insanın kendi tarihine eklenir…

   Edirne, sizi bekliyor. Sadece görmek için değil; anlamak, hissetmek ve biraz da kendinizi bulmak için.

Güven SERİN 

 

  

GANOSLAR'DA BAHAR

 

Ganoslar Diyarı

Ganoslar-Işıklar Dağları

Ganoslar

Bir tesüdüf,belki bir gizem; koşulsuz

doğa yolculuğunun bir ödülü...

Yunus Usta

Ganoslar-Işıklar Diyarı

Zarafetin simgesi; Keten Çiçeği

       GANOSLAR’DA BAHAR: RENKLERİN ALTINDA SAKLI BİR İZ

  Nisan sonu… Bahar bin bir rengiyle ortaya çıktığı gibi; toprağın hafızasını da görünür kılmış. Bazen bir çiçekte, bazen bir taşta, bazen de bir insanın içinde. Nisan sonuna gelindiğinde nihayet Yunus Çakır-Yunus Usta ile baharın renklerini kaçırmadan yola koyulduk.

  Uyanış vakti epey erkendi. Daha önce yapmış olduğumuz şafak yürüyüşü ve gündüz kamplarının karmasını oluşturduğumuz bir program…

   Tekirdağ Yeniköy içinden, o eşsiz vadilerin hemen kıyıcığından, kaybolmaya yüz tutmuş patikalardan kıvrıla kıvrıla yürüdük Ganoslar’ın içine. Yunus Çakır’ın doğduğu yer olmasaydı burası, ne o patikaları bulurduk ne de bu değerli yürüyüş rotasını…

  Baharın neşesi her yerdeydi. Henüz yuvasını kuramamış, eşini bulamamış bülbüllerin sesinde… Kulağımızın duyamayacağı kadar derin ve sessiz fısıltılar çıkaran çiçeklerin tomurcuklarında… Ama öyle gözümüze sokar gibi değil; biraz saklanarak, biraz da sezdirerek…

  Yeşilin her tonu olduğu gibi, renklerin de her tonu; biraz dikkatli bakınca, bin bir çeşidiyle etrafa bir halı gibi değil, daha çok bir hafıza gibi serilmişti. Daha Ganoslar’ın başında, tırmanma rotasının başında Yaban Keten Çiçekleri’yle karşılaştık. Güneydoğu tepelerine bakan bir yamaçta, kırılacak gibi duran, zarafetin sembolü olmuş ve belki de çok az yerde bulunan o narin şeyler…

  Ak Üçgüller, Fare Kulakları, Yaban Kişnişleri, Akçabardaklar, Balabala’lar ve daha ismini bile bilmediğimiz, neredeyse her yamaçta, her yükselti veya çayırda bulunan doğal ve eşsiz güzellikler…

  İnanılmaz renkleri ve kokularıyla hepsi-herkes oradaydılar. Tabi ki arılar, böcekler ve yaşamın neşesi de…

   Tırmanıştan sonra inişe başladık. Gün ve güneşin kendini iyice göstermeye başladığı vakit, ne yapacağımı şaşırmış bir halde buldum kendimi:

Fotoğraf mı çekeyim?

Yoksa bu manzaranın ruhuyla iç içe mi geçeyim?

  Aynı anda hepsini yapmaya kalkarsanız aslında hiçbir şey yapmamış, hiçbir şeye gerçekten dokunmamış oluyorsunuz.

   Ardıçlar da oradaydı. Meşeler de, pırnallar da… Deniz ise o gün deniz değildi sanki! Okyanus olma özentisini unutmuş, bir gölün dingin haliyle dupduru, sessiz… Belki de sabah şekerlemesinin tadını çıkartıyordur…

  Farklı yerlerde oturmak, manzarayı seyretmek istediğimiz halde varacağımız son noktaya, gideceğimiz gündüz kamp noktasına varma telaşı içindeydik. Birçok yerde dinlenmek istedik, ama hep vazgeçtik: “Daha sonra…” diyerek, sese çevirmeden sessizce yürüyerek…

  İnsan ne çok neyi kaçırır? Gerçek bir gezginsen: Ertelediği manzaraları kaçırır. Yürüyüşümüzün belki de yarısına gelmiştik. Kayalar vardı o bölgede. Ve sanki görünmez bir “Çağrı”. Uygun bir yere oturduk. Manzaraya, zamanın zamansızlığına daldık.

  İki kişilik gezilerin en iyi tarafı; doğanın seslerini bozacak başka seslerin olmayışı. Yunus Çakır kendi anılarına, çocukluk zamanlarına,doğduğu toprakların rüzgarına kavuşmuş,o esintinin içinde sessiz bir gemideydi.

 Ben ise bildik o edebi boşluğun içinde, her zaman yaptığım şeyi yapmaya başladım: Kayıp parçaları aramaya…

  Oturduğumuz yerin önünde de kayalar vardı. Kalkmamıza az kala Yunus Çakır eğildi: “Bu ne, bak ne var burada?”

  Kaya üzerine kazılmış bir anı… Anı sahibi çoktan ölmüş olsa da bir başka Yeniköy insanı. Arif Özgür. Yunus Çakır’ın tanıdığı, saygı duyduğu bir insan. Aynı zamanda doğada kendini arayan… Belki de kavuşamadığı geçmiş için sık sık doğanın derinlerine inen bir adam… Ve bir gün yine doğada bulunduğu vakit kalp krizine yenilen bir insan.

  Sıklıkla geldiği o yerde, kırk yıl önce çakısıyla taşa kazıdığı o iz… Bir cümle gibi duruyor “1986-Arif Özgür “ yazısı; “Beni hatırlayın!” der gibi…

  Ve o tesadüf! O büyük alanın içinde bir ruhun bıraktığı ize dokunmak… En az Gonoslar’ın sırlarından birini aralamak gibi…

   Toprak, renk, çiçek, hareket ve tesadüf buluşmaları… Hepsi bir araya geldiğinde doğa, sadece yürüdüğümüz bir yer olmaktan çıkıyor. Bize kendini hatırlatan bir aynaya dönüşüyor.

   Bazen, bir dağda en çok gördüğümüz şey bir manzara değil; unutulmamaya çalışan bir iz, yok oldu sanılan bir sır oluyor…

Güven SERİN 

İZMİR'İN İLK GECESİ

 

                    İZMİR’İN İLK GECESİ: BİR BAYRAK, BİR ŞARKI

    9 Eylül 1922…İzmir, o günün sabahı bir başka şehirdir artık. Sokaklarında dumanların tortusu ve yanık kokuları, duvarlarında işgalin izleri, insanların yüzünde hem yorgunluk hem de tarifsiz bir ferahlık… Zafer dediğimiz şey, çoğu zaman bir çığlık gibi düşünülür. Oysa o sabah İzmir’de zafer, daha çok derin bir nefes gibidir. Uzun süre suyun altında kalmış bir bedenin, nihayet başını yüzeye çıkarması gibi…

  Şehre girildiğinde bir binanın eşiğine serilmiş bir Yunan bayrağı görüldü. Rivayet farklı sözcüklerle anlatılsa da; özü aynıdır.”Onlar gelirken bizim bayrağımızı çiğnediler.” Denir. Öfkenin en pişmiş bir hali, intikamın en cazip zamanıdır… Ama taş mekânın eşiğinde bir cevap duyulur:

“Kaldırın o bayrağı. O bir milleti temsil ediyor.”

  Bu sözün tonu yüksek değildir; bağırmıyor, ama bir medeniyet terbiyesi taşıyor. O cümleyi kuran kişi, sadece bir kumandan değil, bir karakter inşa edicisidir: Mustafa Kemal Atatürk…

   Zafer sarhoşluğu ile insan kalma sınavı arasındaki o ince çizgide, tercihini yapmıştır. Bayrağa saygı, aslında millete saygıdır. Düşmanın bayrağını çiğnemekle kendi bayrağını yüceltmiş olmaz insan. Aksine, kendi değerini küçültür. O sabah İzmir’de sadece bir şehir kurtarılmamıştır, bir ahlak dersi de verilmiştir.

   Akşam olmuş, ilk akşam yemeği yenilecektir. Aynı masada yılların yükünü omuzlarında taşıyan komutanlar, askerler. Fizikken yorgunlar, zihnen ise daha da yorgunlar! Uzun bir savaşın, Balkan bozgunlarının, Çanakkale’nin, Sakarya’nın, Büyük Taarruz’un ağırlıkları vardır üzerlerinde. Sessizlik çöker sofraya. Öyle bir sessizlik ki, top sesinden daha ağırdır bazen. Ve o sessizliği bir cümle deliyor:

“Bu kadar sessiz oturulur mu? Bari bir şarkı söyleyelim…”

Şarkıya başlar:

Yine bir gülnihal aldı bu gönlümü…

  Söylenen eser, klasik musikimizin en zarif şarkılarından biridir: Yine Bir Gülnihal eseridir. Bestekârı, musikimizin zirve isimlerinden Hamamizade İsmail Dede Efendi. Rast makamında…

   O ana,9 Eylül 1922 gecesine bir gidelim! Bir gün içinde iki sahne: Kapıda çiğnenmeyen bir bayrak ve masada söylenen bir şarkı…

  Savaş meydanlarından çıkmış bir komutan,zafer gecesinde neden bir marş değil de bir klasik Türk musikisi şarkısı söyler?Neden gür bir zafer nidası değil de “gülnihal” ?

   “Gülnihal”…Gül gibi taze, narin bir fidan, ince bir dal, yeni bir filiz… Bu memleketin; memleketimizin kendisidir o gülnihal. Yıllarca budanmış, yakılmış, işgal edilmiş; ama yeniden filiz vermiş. Taze… Kırılgan… Korunması gereken…

   Rast makamının o dengeli tınıları, sanki bir milletin yeniden ayağı kalkışını anlatır. Ne taşkın, ne de hoyrat! Sevinç var ama ölçülü. Gurur var ama kibirsiz…

  Bu bir ülke meselesidir; silah tutan elin, bir akşam sofrasında nağmeye eşlik edebilmesi… Zafer kazanan bir kumandanın, düşman bayrağını çiğnetmemesi… İşte medeniyet, tam da orada, yeniden başlıyor…

  Düşmana benzememek, kazanılan zaferden sonra kendi karakterini ortaya koyma bilincini ekmek; bir milletin karakterini ortaya koyar…

  İzmir gecesi bize yüksek bir karakterin öyküsünü anlatıyor:

Gerçek gücün bağırmadığını, gerçek zaferin hoyrat olmadığını, gerçek büyüklüğün insan kalmak olduğunu…

  Aradan yıllar geçer ve o gece sofrada söylenen “Yine Bir Gül Nihal” ,tarih sayfaların arasında kalmaz. Sanatçılarımız tarafından farklı zamanlarda seslendirilir.1990’lı yılların başında Barış Manço bu eseri yeniden seslendirdiğinde yaptığı şey sadece nostalji değildir. O,kendi kültürüne yaslanarak evrensele uzanmayı bilen bir sanatçıdır. Geleneği vitrine koymadı; yaşattı. Şarkıyı yeniden yorumlarken bir klasik Türk musikisi eserini yeni kuşakların kulağını taşıdı.

   Ve belki de bu yüzden, o gece söylenen “Yine Bir Gül Nihal” ,yalnız bir gönlün değil, yeniden doğan bir memleketin nağmesidir

 Güven SERİN 

 

 

 

  

IŞIĞA ÖZLEM

 

   IŞIĞA ÖZLEM: HATIRLAMANIN ve İNSAN KALMANIN KİTABI

   16 Şubat 2026; hafif bir yağmurun, insanın iç sesini biraz daha belirgin kıldığı, insanın biraz daha kendine sokulduğu o öğleden sonra, atölyeye değerli bir konuk geldi. İçeriye giren sadece bir konuk değil; yılların biriktirdiği zarafet, düşünce ve insanlık duygusuyla yoğrulmuş bir ruh girdi: Hamdiye Özer Okudan.

  Zamanın yüzüne çizgiler hediye ettiği ama ruhuna dokunmadığı bir insanı konuk etmenin onuru; yaşamayanlar için büyük bir kayıp… Yüzündeki tebessümde, bakışındaki sükûnet ve derinlikte kırk yıl öncesinin izlerini gördüm. İşte o an, insan zihninin garip bir özelliği gün yüzüne çıkıyor: Geçmiş, bir hatıra olmaktan çıkıp bugüne, günün içine nazikçe süzülüyor. Sözcükler kendiliğinden dökülmeye başladı. Cümleler için özel bir çaba gerekmedi. Samimiyet ile örülmüş bir saygı, en iyi yazarı bile susturacak kadar güçlü bir anlatıcıdır.

  Sohbetimiz ilerledikçe zaman çözülmeye başladı. Mesafeler, mekân anlamını yetirmeye başladı. Uzun, çok uzun yılların ardından kurulan bu buluşma, bir karşılaşmadan çok bir “geri dönüş” hissi taşıyordu. Sanki kaldığımız yerden devam ediliyordu hayata. O an, bir sohbet değil; berrak bir pınarın başında oturmuş, suyun sesini dinleyen, dingin bir esintiyi hisseden iki insan halindeydik.

   Sonra çantasından iki kitap çıkardı. Sessizce, abartısız, olması gerektiği gibi. Biri “Işığa Özlem”,diğeri ise şiirlerinin bir araya geldiği “Mevsimlerim”

   Her iki eseri de imzalayarak bana uzattı. O an fark edemediğim bir şey; aslında bana verilen sadece kitap değildi. Bir ömür birikmiş duygular, gözlemler, susuşlar ve konuşmaların toplamıydı bu iki eser.

   Kitaplar masamın ucunda haftalarca bekledi. Bilinçli bir bekleyişin fısıltıları içinde, ben de kitaplar gibi bekledim. Hemen okumak istemedim. Biliyorum, öteden beri bazı eserler okunmaz; çağrılır. Okuru kendi zamanına davet eder. İşte ben de o daveti bekledim.

  Ve bir gün, o sessiz çağrıyı duydum.”Işığa Özlem” i elime aldığımda, kendimi bir tünelin içinde buldum. Karanlık bir tünel değildi. Sarmaşıklarla, çiçeklerle sarılmış; geçmişin izleriyle bezenmiş bir geçidin içinde… Ve tünelin sonunda çocuklar vardı. Kız çocukları…

  Bazılarının babası yoktu. Askere gitmiş, dönmemiş ya da hiç tanımamıştı… Bazıları annelerinin yanında, ıslak elleri hamur kokan bir hayatın içinde büyüyordu. Yoksulluk vardı ama yalnızlık en ağırın olanıydı. Eksiklik vardı ama asıl eksiklik; anlaşılmamış olmak…

  Kitabın 95.sayfasında bir anıdan söz ediliyordu. Aynı sözcükleri tekrar tekrar dönerek okudum. Ve, kayıp zamanın içine girdiğimi hissettim. Yazarın arkadaşı Fatma Yüksel ile ve o dünyayı anlatırken paylaştığı bir cümle, kitabın belki en güçlü anahtarıydı:

“İyi anlaşıyorduk, ikimizin de zengin iç dünyalarımız vardı. Çoğu zaman orada yaşardık.”

   Bu cümle, sadece iki arkadaşın iç dünyasını anlatmıyor. Aynı zamanda yazmanın, düşünmenin, düş kurmanın ve üretmenin kaderini de açık eder. Çünkü insan, zihninde böyle bir derinlik kurmuşsa, artık sıradan bir hayat yaşayamaz. O,ya yazacak, ya düşünecek, ya da susarak anlatacaktır…

   Hamdiye Özer Okudan’ın satırlarında bu yazgıyı gördüm. Okudukça, onun kaderle ve şansla nasıl dans ettiğini fark ediyor insan. Hayatın en ağır, en zalim ağırlığını yaşadığı vakitlerde bile inceliği elden bırakmayan bir ruhun izlerini sürebilirsiniz.

  Kitabın ilerleyen sayfalarında karşıma çıkan Lili Marleen anıları ise bambaşka kapı araladı. Bir şarkının, bir melodinin nasıl olup da savaşın ortasında umut taşıdığını hissetmek; insan denen canlının çok farklı bir özelliği olmalı… Siperlerde bekleyen askerlerin, belki de hayatta kalmak için değil; hatırlanmak için sımsıkı tutunduğu bir ezgi…

  O an anlaşılıyor ki tarih, sadece büyük olaylarla değil; küçük ve samimi duygularla yazılır. Bir türkü, bir anı, bir bekleyiş; hepsi insanlığın ortak hafızasında yer eder.

  Kızpınarı’ndan söz edilen bölümlerde ise kitabın yerle kurulan güçlü bağlarından söz etmesi, hepimizin çok derinlere inmiş köklerini hatırlatmaya yetiyor. Küçülen, yok olan köylerin içinde halen yaşayan hatıralar. Bir zamanlar çocuk sesleriyle dolu sokaklar, şimdi sadece anıların ruhlarıyla sessizliğin ağıtını söylüyor. Ama yazar, o sesleri yeniden duyurmayı başarıyor.

   Kitabın sonlarına doğru yer alan “Akşama Doğru” ise adeta bir iç çekiştir. Bir öyküden çok bir yaşam hali… Bir kucaklaşma, bir suskunluk, bir kabulleniş… Hayatın gürültüsünden sıyrılıp insanın kendi içine döndüğü o anlardan biri.

  İşte o yüzden, Işığa Özlem; bir yüzleşme, bir hatırlayış ve bir vicdan çağrısıdır… Yanı başımda duran “Mevsimlerim” ise anlatılanın şiirle tamamlanan halidir. Duygunun, daha yoğun, daha damıtılmış biçimi… Ama açıkça söylemek isterim ki, bu yazının esas kalbi “Işığa Özlem” dir. Bu eserleri okurken sıklıkla düşündüğüm, gözlemlediğim duyguları tekrarladım:

Köyler o kadar hızlı boşalırken biz neyi kaybettik? Sadece mekânları mı, yoksa insanı anlama becerimizi mi?

  Kız çocuklarını yeterince gördük mü? Annelerin sessiz çığlıklarını yeterince duyabildik mi? Belki de en büyük eksikliğimiz buydu: Anlatmaya vakit ayırmamak.

  Hamdiye Özer Okudan, işte tam da bu noktada devreye giriyor. O,unuttuğumuzu hatırlatıyor. Biliyoruz ki, hatırlayan insan kaybolmaz! Ve ışığa özlem duyanlar, bir gün mutlaka o ışığı bulur…

Güven SERİN