ELLERİ KELEPÇELİ ADAM

 

İnternet

                                    ELLERİ KELEPÇELİ ADAM

  Birkaç gün önce şehrimizin büyük hastanelerinden birinde, genişçe bir salonda etrafı izliyordum. Kan alma bölümünün önü kalabalıktı; telaşla sıra için fiş almaya çalışanlar, sırasını kaçırmamak için adımlarını hızlandıranlar, beklerken sessizce içini çekenler… Hayat, her zamanki gibi küçük bir alana sıkışmıştı.

  O sırada gördüm onu; elleri kelepçeli bir adam. Sağında, solunda ve önünde üç jandarma, Önce onun adına sıra alındı, sonra doğrudan kan alma salonuna geçildi. Jandarmalardan biri keskin bakışlarla etrafı süzüyor, görünmeyen ihmalleri zihninde kolaçan ediyordu. Diğer ikisi de kelepçeli adama nefes mesafesinde duruyordu.

  Elleri kelepçeli kan veren adam sakindi. Yürürken dik yürüyordu. Üzerinde takım elbise vardı; ayakkabıları temizdi. Kader mahkûmu yürüyüşü yoktu onda. Daha çok, bulunduğu yerle arasına mesafe koymuş bir insanın sessiz mütevazı duruşunu taşıyordu.

  Bir köşede, başka bir bölümün doktor sırasını bekleyen yaşlı bir karı koca dikkatle bakıyordu ona. Bakışlarının arasında kısa fısıldanmalar vardı ama yüzlerine bakınca başka bir şey görülüyordu: Belki evlatları, belki yakınları benzer bir yazgıya dokunmuştu; belki de insan, bilmediği acıyı o kadim vicdanın geçmişinden, bugüne taşıdığı yerden sezmişti.

  O an, ben de o görünmez kervana katıldım. Kelepçeli adamın her halini izlemeye başladım. Sıra alışını, kan verişini, oradan ayrılışını… Zamanı sıkıştırdım ve zihnimdeki bütün kameraları açtım.

Niçin?

  Bu hastanede daha önceleri nice kelepçeli insan görmüşken, bu adam neden zihnime takılmıştı?

  Kır saçlıydı. Orta boylu, orta yaşlardaydı. Jandarmanın kollarına girdiği halde, kendi ağırlığını koruyordu. Zihnimi zorladıkça, bu görüntünün başka bir görüntüye bağlandığını hissettim. Yıllar öncesine… Sınır boylarından bir köye… Sabahın erken bir vaktine…

   Bir adam vardı orada da… Bir sabah alınmıştı, evinden, yuvasından. Önce Edirne’ye götürülmüştü. Ardından İstanbul’a, Selimiye Kışlası’nın soğuk duvarları arasına…12 Eylül’ün memleketin üstüne çöktüğü, sözcüklerin bile fısıltıyla dolaştığı yılların başında.

  O günlerde kelepçe sadece alınanların bileğinde değildi. Askıda kalan ceketlerdeydi. Sofrada eksik kalan sandalyedeydi. Kapıya her vurulduğunda irkilen kadınların yüreğindeydi. Babasının yolunu gözleyen çocukların, akşam ezanıyla sabah arasında sıkışmış yarım yamalak uykularındaydı.

   Kimileri on beş yaşındaydı. Ne olup bittiğini anlamayacak kadar küçük, ama unutamayacak kadar büyük…

O çocuklar büyüdü…

  Ama kapı gıcırtılarını, asker postallarının sesini, annelerin fısıltıyla ağladığı geceleri içlerinden hiç atamadılar.

   Kimi içeriden çıktı, kimi çıkamadı. Kimi çıktı ama ailesine, çocuklarına, hayata başka bir insan olarak döndü. Kimi ise ardında dağılan evler, yarım kalan çocuklar, eksik büyüyen hayatlar bıraktı.

  Hastanede gördüğüm o adamın kelepçeleri hangi suçlamayla takılmıştı, bilmiyorum. Ama geçmişte götürülenlerin çoğunun neden alındığını bugün daha iyi biliyoruz: Bir dönemin, düşüneni, sorgulayanı, memleketi dert edineni sevmeyişlerinden.

   İki adam… Biri bugün, biri dün. Biri adı bilinmeyen, biri adı bilinen ama burada anılmayan. Aralarındaki bağ kan bağı değil; kader bağı. Kelepçenin sadece bileğe değil, zamana vurulduğu anıların ortaklığı.

   Bu çalışmam, ne bir suç hikâyesi, ne de mağduriyet anlatısıdır. Bu yazı, bir ülkenin hafızasında hâla kanayan bir yere, sessizce bırakılmış bir nottur. Hastane koridorlarında, kışla duvarlarında, cezaevi avlularında yankılanan aynı suskunluğa dair…

  Belki, bir gün bir ülkede kelepçeler çözülür, yıllar geçer, takvimler değişir. Ama yaşananlar, ancak hatırlandıkça insanlık mirasına dönüşür.

 Ya unutulursa?

Sadece yeniden yaşanır.

Güven SERİN 

  

KÜÇÜK SALONDA TÜRK MUSİKİSİ

 

                  KÜÇÜK SALONDA TÜRK MUSİKİSİ

   Pandemi’den bu yana paslanma; mekânlara, şehirlere daha az gitme düşüncesi neredeyse yaşam şeklimiz haline geldi. Böyle zamanlarda, bir dost eli değmeli, dokunmalı insana.

  Bu konserin davetini-çağrısını Sedat Dursun yaptı. Kısa ve içten bir mesaj; “ Mutlaka bekliyorum abim.” Her insan anlar, bazı davetler içtendir…

  Sedat Dursun’u sadece sesiyle bilmeyiz. O,ahşaba ruh veren bir sanatkâr. Sadece ağaca şekil vermez; ona sabır, ölçü katar, denge katar. Bilirsiniz, ahşap hiçbir zaman aceleyi sevmez. Yanlış keser, yanlış ölçersen geri dönüş yoktur. Beklersin, dinlersin ve çok iyi ölçüp biçersin…

  Türk Sanat Müziği de öyle…23 Şubat gecesi Yahya Kemal Beyatlı Kültür Merkezi küçük salondayız. Oturduğumuz koltuklardan sahneye doğru bakıyoruz. Işık yumuşak, sahne oldukça sade ve iki müzisyen için iki sandalye var sadece.

  Birazdan Nazende Türk Müziği Topluluğu sahnede. Solistlerin büyük çoğunluğu gönül ehli, amatörce gönül vermiş sanatçılar. Gündüz başka hayatlar içindeler, akşam ise makamın içine giriyorlar. Sadece alkış için değil; içlerindeki sesi kaybetmemek için…

  Konserin adı boşuna değil:

“İki Saz, Bir Ses.”

  Uduyla Salih demirci… Bu kez şeflikten çok icracı… Yanında İstanbul’dan gelen okul arkadaşım kanun sanatçısı Miraç Dalkıran… İkisi de usta; sazın dilini bilen insanlar.

   Solistler söylerken altta iki sağlam omurga vardı. Kanun sık sık taksimle sözü devraldı. İnce ince işledi makamı. Ardından ud… Derinden, tok bir sesle yürüttü musiki yolunu. Öyle anlar oldu ki konser bir anda başka bir derinliğe indi. Sanki program içinde ikinci bir program açıldı. Kısacası, konserin içinde konser yaşadık…

   Ustalar, gösteriş yapmadı; taşıdı, destek oldu, yükselttiler gecenin içindeki musikiye gönül vermiş sesleri.

  Bu seslerden ilki, gecenin ilk şarkısı “Yâd Eller Aldı Beni…” Bestesi Sadettin Kaynak. Ağır ağır açılan bir kapı gibi. Sesi duyunca ister istemez Gönül Yazar tınısı geçiyor insanın zihninden. Sanki aynı iklimin havası…

   Salon iyice ısındı. Bir kış günü sobanın başına toplanmış insanlar gibi. Büyük çoğunluk birbirini tanımıyor ama aynı yerden etkileniyor, aynı yerden ısınıyorduk.

  Bir süre sonra dinleyici de işin içine sokuldu. Bildiği şarkılara gönlünce eşlik etti. Bazısı usulca, bazısı haykırarak… Dudaklar önce kıpırdadı, sonra iyice musikinin meşk halkası içinde kendi yörüngesinde dönmeye başladı.

  Gecenin ilerleyen bölümünde Sedat Dursun sahneye çıktı. Necdet Tokatlı’nın eserini seslendirdi:

 “Bu ateşi sen yaktın içime…”

  Ahşapla uğraşan insanın sesinde başka bir sabır oluyor. Bunu o gece sahnede şarkısını seslendirirken hissettim. Acele etmeyen, sesi zorlamayan, duyguyu yontarak doğuran bir hal…

  Her şarkının bitişinde içimde bir sessizlik oldu. Çok kıymetli bir sessizlik… O sessizlikte bir gerçek de sahneye, özellikle zihnimin sahnesine çıkmaya hazırdı.

   Bu derinlikte besteler bugün çok azaldı. Çünkü o bestelerin doğduğu hayat bambaşkaydı. Beklemek vardı… Mektup vardı… Uzun susuşlar vardı… Şimdi, her şey çok hızlı ve duygu da çok çabuk bitiyor. Bir makamın usul usul açılmasına sabır azalıyor.

  O yüzden bu eserler artık bir emanet gibi. Milletin, sanatçıların hafızasında duran çok kıymetli bir kültür birikimi. Gençler bu duyguları bizim gibi yaşamasa da, o sesi duymaları bile onlarda iz bırakır.

  Nazende gibi topluluklar işte bu yüzden çok önemlidir. Amatör solistlerin gönül emeği… Usta müzisyenlerin sağlam zemini… Ahşap ustasının makamla buluşması…

  Salon küçüktü belki! Ama gece büyüktü. İki saz var ve bir ses vardı. Ve sabırla işlenen hem ahşap, hem makam, ikisi de aynı yerden konuşuyordu…

Güven SERİN 

 

 

 

 

 

  

ŞABAN MAHALLEDE KARAGÖZ BANKADA

 

İNTERNET

                          ŞABAN MAHALLEDE, KARAGÖZ BANKADA

  Televizyonda, Ali Sunal’ın banka reklâmında izlediğim, dinlediğim bu cümle;

 “ Ali ağabey, dert ettiğin şeye bak; cep mobille ödeme yaparsın olur biter.”

   Reklâm içinde bu söz gülerek, tebessüm içinde söylendi. Hafifti, pratikti ve modern görünüyordu. Ama insanın içine bazen en hafif cümle an ağır taş gibi oturur.

   O söz, sadece bir ödeme kolaylığını anlatmıyor. Bu çağın zihniyetini de özetliyor: Dert etmeyin… Düşünmeyin… Sistem var… Oysa bir zamanlar başka bir şey öğretilmişti bize.

  Kemal Sunal filmleriyle sadece güldürmedi. Halkın içindeki adamı oynadı. Saf görünüp akıllı ve vicdanlı olanı. Ezilen ama boyun eğmeyeni. Ve her kahkahada küçük bir uyarı gizliydi: “Aklını kullan.”

  Yüz Numaralı Adam filminde bir anda ünlü olan karakterini hatırlayalım. Reklâm yıldızı olur. Şampuanlar, makineler, kampanyalar… Işıklar altında reklâmını yaptığı ürünleri över. Çok para kazanır ve alkış alır.

   Ya sonra? Gerçekle yüzleşir. Tanıttığı, reklâmını yaptığı ürünlerin beklediği gibi olmadığını fark eder. Halkın güvenini paraya çevrildiğini görür. Tam da o kritik anda tercihini yapar: Markalara değil, mahalleye döner. Halkın arasına karışır ve özür diler. O sahne bir komedi değil, bir vicdan terazisidir.

  Üstelik bu sadece bir filimde kalmamıştır. Eşi Gül Sunal’ın bir söyleyişi de anlattığı gibi, Kemal Sunal gerçek hayatta da reklâm konusunda son derece seçici davranmış, halkı yanıltma ihtimali olan işlere mesafeli durmuştur. Görünen o ki onun için asıl sermaye para değil, güvendi…

  Yıllarca birikir, bir yanlış tercihle sarsılır. Bugün başka bir sahne var karşımızda.

  Ali Sunal, sevilen bir isim. Bir banka reklâmında Karagöz kılığında ve çok aceleyle markete giriyor. Setten çıkmış, kostüm üzerinde. Cebinde nakit yok, her şey sette bıraktığı giysilerinin üzerinde.

Marketçi gülüyor:

“Ali ağabey, dert ettiğin şeye bak, cep mobille ödeme yaparsın olur biter.”

  Reklâmın dili net: Hayat kolay…Sistem hazır…Para cebinde olmasa da sorun değil.Ama hayat herkes için bu kadar kolay mı?

  Bu ülkede milyonlarca insan için ödeme “olur biter” değildir. Asgari ödeme ay sonuna sarkar. Faiz büyür. Dosyalar kabarır. Reklâm zinciri göstermez, sadece parlak halkayı gösterir. Asıl mesele de burada başlar.

 Karagöz dediğimiz figür, halkın zekâsıdır. Güce mesafeli, paraya şüpheli, akla yaslanan bir mizahın temsilidir. Şimdi o figürün finansal kolaycılığın yüzü haline gelmesi, kültürel bir kırılmayı anlatıyor.

   Bu çalışmam bir insanı hedef almaktan çok ötedir. Reklâm hayatının gerçeğine bir dokunuştur. Ekonomi çarkları döner ve insanlar kazanır. Kimsenin kazancında gözüm olmadığı gibi söz de söylenemez.

   Fakat halkın gönlüne yerleşmiş kişilerin başka bir sorumluluğu vardır. Onların kredisi banka kartlarından çok daha değerlidir. O kredi, yılların biriktirdiği bir eserdir…

  Eskiden sanatçı hikâye anlatırdı; şimdi hikâye marka anlatıyor. Eskiden mizah sistemi dürterdi; şimdi sistem mizahı kullanıyor. Eskiden “aklını kullan” uyarıları yapılıyordu; şimdi “dert etme” deniyor.

  Birilerine göre çağ çoktan değişti. Belki oyun devam edecek, belki “olur biter” cümlesi daha çok duyulacak.

  Karagöz bankada olabilir bugün. Ama biz yine de Şaban’ın mahalledeki sandığın üzerine çıkıp söylediği sözü hatırlayalım:

 Güven, en değerli sermayedir… Ve bazı şeyler cep mobille ödenmez…

Güven SERİN 

TEKİRDAĞ’DAN YOLA ÇIKAN DİSİPLİN: 66.TUGAY

 

                          TEKİRDAĞ’DAN YOLA ÇIKAN DİSİPLİN: 66.TUGAY

  Telefon çaldığında Kumbağ sahilinde denize bakıyordum. Lodos vardı o gün. Dalga, kıyıya vuruyor; köpük, taşlara tutunuyor; rüzgâr insanın yüzüne sadece serinlik değil, düşünce de bırakıyor.

  Tam o sırada arkadaşım Bayram aradı. Sesi heyecanlıydı. Hızlı hızlı konuşmaya başladı; “ Tekirdağ’dan NATO Almanya tatbikatına giden tugayı izledim,” dedi.”Bunu mutlaka yaz.”

   Bir dostum cümlesi bazen bir şehrin duygusuna tercüman olur. O an dalgaların uğultusu ile Bayram’ın sesi birbirine karıştı. Deniz nasıl bir ritim içinde kıyıya vuruyorsa, disiplin de öyledir diye düşünmeden edemedim.

   Araştırıp öğrendim. Almanya’da icra edilen NATO tatbikatı Steadfast Dart 2026 kapsamında Tekirdağ’dan katılan birliğin 66’nici Piyade Tugay Komutanlığı olduğunu gördüm.

  Bir şehirden kalkıp uluslar arası bir askeri koordinasyonun paçası olmak çok değerli bir başarıdır… Bu küçük bir haber satırı değildir. Farklı ülkelerle aynı sahada uyum göstermek, ortak komuta sistemleri içinde görev almak, teknik yeterlilik ve disiplinle sınanmak: Bunlar modern dünyanın askerlik sanatıdır.

  Ve biz askerliği çok ciddiye alan bir milletiz. Türk insanı için asker ocağı sadece bir kurum değildir; bir terbiye mektebidir. Evladını birliğine uğurlayan anne, aslında ona şöyle seslenir; “Sorumluluk al.” Üniforma giyen genç sadece emir almayı değil, temsil etmeyi öğrenir. Bir tugay görev yaparken arkasında bir şehir durur; bir şehir dururken arkasında bir millet durur…

  Tekirdağ’dan yola çıkan 66’nci Tugay’ın mensupları da işte bu temsil sorumluluğunu taşıyor. Fakat burada biraz durup daha büyük bir hakikati hatırlatmak istiyorum.

  Savaş meydanlarından zaferle çıkan bir komutan, Mustafa Kemal Atatürk,”Asıl savaş şimdi başlıyor” dediğinde cepheyi değil; ekonomiyi işaret ediyordu. Üretimi, kalkınmayı, bilimi, kültürü…

  Bu cümle, askeri dehanın sivil ufka açılan kapısıdır. Gerçek güç, sadece silahlı kuvvetlerin disiplininden ibaret değildir. Gerçek güç; sağlam ekonomi, nitelikli eğitim, üretken bilim ve köklü kültürle tamamlanır. Bir milletin caydırıcılığı sadece sınır hattında değil; fabrikasında, üniversitesinde, laboratuarında, sanatında ölçülür.

  Kumbağ sahilinde dalgaları izlerken akan düşüncelerim şunu anlatıyordu: Dalgalar kıyıya şiddetle vurur; ama kıyıyı şekillendiren asıl şey, süreklilik…

  Aynı şekilde bir milletin yükselişi de bir anlık heyecanla değil; istikrarlı emekle olur…

  Bugün NATO tatbikatında görev yapan askerlerimizle gurur duyuyoruz. Bu gurur çok haklıdır… Ama gururu büyüten, yaşatan şey, sadece üniformanın ağırlığı değildir; arkasındaki sistemin sağlamlığıdır. Eğitimdir… Planlamadır… Üretimdir…

  Disiplin kışlada öğrenilir. Ama kalkınma atölyede inşa edilir. Gelecek ise sınıflarda şekillenir. Bilim laboratuarlarda doğar.

  Ne hamaset yazarak haykıralım, ne de bağırarak abartalım! Sadece şunu ifade etmeliyim:

Evet, Tekirdağ’dan giden 66’nıcı Tugay NATO sahasında görev yapıyor ve bu onur vericidir. Heyecanım büyüktür. Ama aynı ciddiyetle üretmeli, aynı kararlılıkla çalışmalı, aynı disiplinle bilim üretmeliyiz. Herkesin bilip gördüğü gibi çağımızın asıl savaşı, refah savaşıdır. Bilgi ve nitelik savaşıdır…

  Bayram’ın telefondaki heyecanı büyüktü ama içinde belki de bir beklenti de vardı:

Her alanda güçlü bir Türkiye…

  Bir millet askerine güveniyorsa; ekonomisine de güvenmeli. Bilimine de, gençliğine de...

  Tekirdağ’dan yola çıkan, şehrimizi ve ülkemizi en iyi, en yüksek iradeyle temsil eden evlatlarımıza; selamlar yolluyorum. Ve bu memleketi her alanda güçlü görmek isteyen herkese de; selamlarımı iletiyorum.

   Disiplin bir başlangıç, asıl zafer, hayatın her alanına taşıdığımızda gelir.

Güven SERİN 

 

  

DOĞAYI BİR FİLME SUSTURMAK

 

Kamera; Güven

Kamera; Güven

Kamera; Güven

                                     DOĞAYI FİLMLE SUSTURMAK

  Bazen yola çıkarız, aslında gittiğimiz yer yolun kendisi değildir. Antik Likya Yolu’nda bunu çok hissettim. Haritada ince bir çizgi gibi duran patika, yürümeye başlayınca bir hafızaya dönüşüyor. Ayağınızın altındaki taş yüzlerce, binlerce yıl öteden kalmadır. Patikayı saran bitkiler, ağaçlar, kekikler, adaçayları adeta rüzgârla konuşur. Kimi yakınından geçtiğiniz, kimi dağların tepesinden izlediğiniz deniz hep aynı denizdir ama siz artık siz olmaktan öte geçersiniz. Çünkü doğa, insanı değiştirmeden bırakmaz; yeter ki ona eşya değil, kulak götürelim…

  Ganoslar’da bir gece kampı… Gündüzün gürültüsü çekilip gidince dağın sesi ve nefesi yükselir. Çadırlar kurulduğunda aslında bir barınak değil, bir eşik kurmuş olursunuz: konfor ile bilinmezlik arasında ince bir çizgi. Şafak yürüyüşleri vardır; herkes uyurken toprağın uyanışına tanıklık etmek… O an anlaşılır, doğa romantik bir fon değildir. Doğa yaşayan, soluyan, sizi sınayan bir varlıktır. Kabul eder ama şartları vardır.

  Televizyonda izlediğim bir belgesel bu yüzden içime bir huzursuzluk bıraktı. Genç bir çift… İyi niyetli, meraklı ve belki de doğayı seviyorlar. Araçtan indirdikleri şişme çadır, koltuk, kanepeleri bir güzel şişirip hazırladılar. Bir kamp alanından öte sanki taşınır bir salon kuruldu. Neredeyse tek emek, tek ter bu modern eşyaların kurulmalarından öte geçmedi. Her şey düğmelerle, pompayla, prizle çalışıyor. Yemek yenildi, çaylar içildi. Sonra gecenin en taze zamanlarında şu cümle geldi:

“ Film izleyelim mi?”

  İşte orada doğa susturuluyor… Çünkü gece, film değildir. Doğadaki gece; insanın kendi iç sesiyle baş başa kaldığı zamandır. Bir baykuşun kanat sesi, ateşin içine doğru yaslanması-çöküşü, uzaktan gelen belirsiz bir çıtırtı… Bunlar insanı ürkütür belki ama aynı zamanda insanı insan yapar. Ekran açıldığı an doğa dekor olur. Siz doğada değilsiniz artık; doğa, sizin konforunuza taşınmıştır.

  Bu durum sadece bireysel bir tercih değildir. Sosyolojik olarak baktığımızda modern insanın doğayı da tüketebilir bir deneyime dönüştürme alışkanlığıdır bu. Psikolojik olarak sessizlikten kaçıştır. Bazen, sessizlik soru sorar, cevap ister. Kültürel olarak ise çok daha derin bir kaybı anlatıyor: Doğada var olma bilgisinin unutulmasını.

  İzlediğim ikinci belgeselde ise bambaşka bir dil vardı. Neredeyse hiç konuşma yoktu. Adam tek başınaydı. Doğa zaten konuşuyordu. Yanında sadece marangozluk aletleri olan bir adam, doğanın içinde bir kulübe inşa ediyordu. Çivi yoktu, demir yoktu. Acele yoktu. Her parça, doğanın izin verdiği kadardı. Bacası tüten küçük bir ocak, rüzgârla uyumlu bir çatı… Mantarı doğadan topladı, içeceği çayın bitkilerini kendi elleriyle seçti.

Bu bir gösteri değildi.

Bu, uyumun sessiz mühendisliği, mimarlığıydı.

  Likya Yolu’nu yürürken öğrendim: Fazla eşya insanı yorar, az eşya insanı açar. Ganoslar’da öğrendim: Gece yürüyüşlerine çıkan karanlıktan korkmaz. Çünkü karanlık düşman değildir; öğretmendir. Çünkü karanlıkta insan kendini duyar.

  Acaba kedimize dürüstçe şu soruyu sarabilir miyiz?

 Doğada kamp yapmak sadece eşyayla mı olur?

Doğanın sunduğu o zenginlik, bir gecelik filmle bastırılmalı mı?

   Bir kampı şehirden kaçmanın konforlu bir taklidine dönüştürdüğümüzde, doğaya zarar vermeyiz belki; ama kendimizden eksiltiriz. Çünkü o gece film izleyerek kaybettiğimiz şey doğa değil, insanın sessizlikle kurduğu kadim bağdır.

Doğa aşkı fotoğraf çekmekle başlamaz. Doğa aşkı geceye karışabilmekle başlar. Bir patikada yön kaybedip yıldızlara bakabilmekle… Şafakta uyanıp “iyi ki buradayım” diyebilmekle…

  Likya yolculuklarından birinde bir taşın üzerinde oturup denizi seyrederken, Ganoslar’da ateşin başında susarken anladım şunu:

 Doğa, insana çok şey sunar ama bir şartla: Sahici olacaksın.

Ne şişme koltuğu, ne ekran ışığı…

Sadece insan ve doğa.

İki eski yolcu gibi, aynı ateşin etrafında.

 Güven SERİN 

 

 

 

  

KAMYON

 

Kamera; Güven 

Barbaros Tekirdağ

        KAMYON: YOL KENARINDA UNUTULAN HAYAT

  Barbaros yakınlarında, bir cadde ve sokağın kenarında, zamanın yavaş yavaş üstünü örttüğü bir kamyon duruyor. Kırmızı gövdesi hâla ayakta; kapıları kilitli, aynaları yerinde, hortumları, zincirleri, reflektörleri görev başındaymış gibi. Ama sarmaşıklar, dikenler, kurumuş otlar onu kollarıyla sarmaya başlamış. Sanki doğa,”Artık sen bizdensin” der gibi, onu kendi sessizliğine davet ediyor.

  Bu bir hurda gibi terkedilmiş bir araç değil. Bu,”birkaç gün sonra alırım” diye bırakılmış bir hayat parçası.

  Durmak fiilinin bütün ağırlığıyla duruyor. Gitmek için yaratılmış bir şeyin gitmeyişi gibi… Sanki bir sahnenin ortasında, perdenin hiç kapanmadığı bir oyunda, gelmeyecek birini bekler gibi.

“Bugünde gelmedi” diyor bir parçası.

“Belki yarın” diyor kilitli kapıları.

  Ve insan, ister istemez Beckett’in o bitmeyen bekleyişini hatırlıyor: Gelmeyeceğini bile bile beklenen Gadot’yu…

   Beklemek bazen umut değildir; bazen sadece kaderdir.

Kim bilir sahibi kimdi…

  Sabahın köründe kontak çevirip yola düşen, direksiyon başında ekmeğini arayan, başkalarını yoldan alan bir çekici şoförü belki. Kim bilir hangi sefer yarım kaldı, hangi dönüş bir daha mümkün olmadı. Hastalık mı, yoksulluk mu, kader mi, ölüm mü? Bilmiyoruz! Bildiğimiz tek şey, kamyonun hâla kilitli olduğu; yani terk edilmediği, emanet bırakıldığı.

  İşte insanın içini burkan da bu:

Terkedilmiş değil; dönülecek sanılarak bırakılmış.

   Bizim göçlerle yoğrulmuş tarihimiz de böyle değil mi? Balkanlardan, Kafkaslardan, Anadolu’nun içlerinden ağlaya ağlaya çıkan insanlar… Kapılarını kilitleyip anahtarlarını ceplerine koydular. Sandıklarını, tencerelerini, duvardaki saatlerini, avludaki incir ağacını, gül ve erik bahçesini bıraktılar.”Nasıl olsa döneriz” dediler. Dönecekleri günü beklediler ama dönemediler. Eşyalar bekledi, insanlar gelmedi.

  Bu toprakların Balkanlarla kurduğu hüzünlü bağ da böyle bir bekleyiştir aslında. Bir zamanlar bu ülkeden Balkanlara gidenler de, Balkanlardan bu ülkeye gelenler de, evlerini kilitleyip çıktılar. Sobayı söndürmeden, perdeleri indirmeden, anahtarı cebine koyarak… Gittikleri yerde misafir, bıraktıkları yerde ise hâla ev sahibi kaldılar. O evler, pencereleriyle yollara baktı, kapılarıyla ayak sesi dinledi. Kimileri döndü, kimileri dönemedi.

   Dönemeyenlerin evleri, tıpkı bu kamyon gibi, gelmeyecek sahiplerini beklemeye devam etti.

Bu kamyon da bekliyor. Bir asker gibi, son emri almamış; bir yolcu gibi, biletini kesmiş ama treni kaçırmış. Bir sahnenin ortasında, repliği bitmiş ama oyunu bitmemiş bir figür gibi…

   Hayat garip bir denge kuruyor:

 Düzen sonsuza uzanmak isterken, insan hep yarım kalıyor. Eşya kalıyor, zaman kalıyor, mekân kalıyor… Giden ise geri dönemiyor.

  Yolunda gitmeyen bir hayatın en sessiz, en sadık tanığıdır belki bu kamyon. Konuşmaz, şikâyet etmez, isyan etmez… Sadece durur. Ve duruşuyla şunu anlatmak ister:

Her ayrılık, dönülmeyen bir seçenektir.

Her kilitli kapı, içinde kalmış bir hayattır.

  Ve bazı bekleyişler, Gadot gibi, gelmeyecek olanın hatırasını sonsuza dek ayakta tutar.

Güven SERİN 

BİRİLERİ YAZMAK ZORUNDA

 

                                BİRİLERİ YAZMAK ZORUNDA

  Değerli ve pek saygın toplumumuzun merakı, dillere destandır. Bilirsiniz, birisi bir iş yapıyorsa, mülkiyet sayısında bir değişim oluyor veya olmuyorsa hemen sorarız; “ Ne iş yapıyorsun? Ne kadar kazanıyorsun?” Yapılan işin; kişisel ve toplumsal faydasını düşünen varsa da, azınlıkta belki de sanatın o sonsuz adanmış soluklarında gizliler…

  Yazımızın başlığı ne diyor: -Birileri yazmak zorunda! Orhan Veli’nin ekonomik durumu hep yerlerdeydi. Ama o yazıyordu. Kendine özgü ve Orhan Veli ismini en üst, saygın bir yere taşıyan bir markayı, birileri yaz, çiz dediği için değil, o ilahi neşe, mizah, hiciv ve edebi sanat için; tereddütsüz yerine getirdi.

  İstanbul’u ne Orhan Veli’siz, Sait Faik’siz, Haldun Taner’siz, ne de Attila İlhan’sız bir İSTANBUL düşünemeyiz. Onlar o kadim şehrin puslu havalarından da, pırıl pırıl esin perilerinin gelip dans ettiği zamanlardan da beslendiler.

  Orhan Veli’nin bir şiiri, sadece sevgiliye seslenmez; kendi olgun sürecine basamak yapan, sözcüklerin o eşsiz değerini bilen herkese bir şey fısıldar;

“ Bekliyorum

   Öyle bir havada gel ki,

   Vazgeçmek mümkün olmasın.”

  Sözcüklerin gücünü, doğallığını, içtenliğini tartışacak değilim; her şey, olduğu gibi tam da o havanın zamanıymış gibi gülümsüyor, gülmeyi unutan, düşünmeden uzaklaşan yüreklere…

  Ya kendisiyle dalga geçen, sonradan bestelenip şarkılara taht kuran o mısralar;

“ Cep delik, cepken delik

   Kol delik, mintan delik,

   Yen delik, kaftan delik,

   Kevgir misin be kardeşlik!”

   Birileri yazmak zorunda olmasaydı; bu dizeler, kendi tahtına kurulup, bütün zamanlara, zaman kavramını bile geride bırakarak ulaşır mıydı hiç?

  Sait Faik Abasıyanık kendi eşsiz ve tarifsiz izlerini sadece Burgazada’ya değil, İstanbul’a, Türkiye’ye, her yere bırakmayı, edebi, felsefi ve insani bir borç içinde yapmıştır. İspatı mı? Onun, O ve Ben şiirine bir bakmak isterim;

“ Sana koşuyorum bir vapurun içinde.

   Ölmemek, delirmemek için.

   Yaşamak; bütün adetlerden uzak

   Yaşamak…”

   Belki de sevişme denen eylemi sadece düşlerinde yaşayan, her okuyana tat bırakan; Şimdi Sevişme Vakti şiiri, gerçek ile düşün muhteşem rekabetini, edebi düşlerin gerçeğin de önüne geçtiğinin kanıtı gibidir;

 “ Çıplak heykeller yapmalıyım

   Çırılçıplak heykeller

   Nefis rüyalarımız için

   Ey önümden geçen aksakalı kasketli

   Yırtık mintanından adaleleri gözüken

   Dilenci,

   Sana önce

   Şiirlerin tadını

   Aşkların tadını

   Resimlerden duyurmalıyım,

   Resimlerden.”

   Attila İlhan, belki de en üretken yazar ve şairlerimizin en başında geliyordu. İzmir ile İstanbul arasında mayalanan, durmadan üreten bir koca şair;

 “ Gözlerin gözlerime değince

   Felaketim olurdu ağlardım

   Beni sevmiyordun bilirdim

   Bir sevdiğin vardı duyardım

   Çöp gibi bir oğlan, ipince

   Hayırsızın biriydi fikrimce

   Ne vakit karşımda görsem

   Öldüreceğimden korkardım

   Felaketim olurdu ağlardım.”

   Velhasıl dostlarım; birileri yazmak zorunda; zor olan ve zorlukları bitmeyip, insanlığı, insan icatlarının tüketeceği bu günlerde, daha da yazmak, okumak zorunda; BİRİLERİ…

Güven SERİN 

 

 

 

 

BİR ACI,BİR SEFALET ve YALNIZLIK EVRENİ

 

                        BİR ACI, SEFALET ve YALNIZLIK EVRENİ

   Biraz karamsar bir yazı başlığı görünse de pekâlâ irdeleyerek Britanyalı filozof ve matematikçi Bertrand Russell’a ait bu düşüncenin ne kadar gerçek veya gerçekdışı olduğunu görebiliriz. Soru sormaktan korkmayan, filozofun ısrarla üzerinde durmuş olduğu felsefedeki gibi her daim insanlığa bir şeyler söylemek istediğini, sizlerle birlikte bende yeniden yorumlamak istiyorum…

  İnsanlığın koşusu öyle bir hızlandı ki sonunda yazımızın başlığındaki yalnızlık evrenine doğru gitmenin yazgısı içinde çırpınıp duruyoruz. Bir taraftan en ahlaki sözleri söylerken, diğer taraftan, kendi bencil huzurlarımızı, soylu konfor alanlarımızı korumak için deliler gibi çabalayıp duruyoruz. Hatta didiniyoruz…

  Bertrand Russell bir konuşmasına şu felsefeyi gündeme taşır:

—İki şey söylemek isterim. Biri entelektüel diğeri ahlaki! Entelektüel açıdan şunu söylemek istiyorum. Herhangi bir konuyu öğrenirken veya herhangi bir felsefeyi incelerken, kendinize sadece şunu sorun; Gerçekler nedir ve gerçeklerin ortaya koyduğu doğru nedir?

   Asla başka yola sapmayın, başka bir şeye inanmak istersiniz… Veya başka bir inancın sosyal etkisinin daha iyi olacağını düşünseniz bile! Sadece ve sadece gerçeklerin ne olduğu ile ilgilenin. Entelektüel açıdan söylemek istediğim budur.

   Ahlaki olarak söylemek istediğim şudur:

—Sevgi bilgecedir, nefret ise aptalcadır. Gittikçe birbirine daha fazla bağlanan bu dünyada… Birbirimizi hoş görmeyi öğrenmek zorundayız. Bazı insanların dile getirdiği hoşlanmadığımız gerçeklere katlanmayı öğrenmek zorundayız.

  Aslında filozof hayatını tam olarak şöyle izah ediyor:

—Hayatımı üç basit ama karşı konulamaz tutku yönlendirdi: Sevgi ihtiyacı, bilgiye susamışlık, insanlığın çilesi karşısında hissettiklerim. Bu tutkular güçlü rüzgârlar gibi, bazen kendimi umutsuzluğun kıyısında bulduğum bir endişe okyanusunda beni hep oradan oraya sürüklemiştir.

  Deneyim sahibi olmuş, kadim kültürlerini nesilden nesle aktarmış insanların söyledikleri de aynı felsefeden başka bir şey değildir. Öğretileri o günün ihtiyaçlarına göre, çıraklıktan kalfalığa ve ustalığa taşıyarak, önce aç olanı doyurmayı bilgece başararak bu zamanlara ulaştılar.

  Ya şimdi? Şimdinin tam olarak ne olduğunu kim izah edebilir? Nesilden nesle aktarılamayan kültürleri bir yana bırakın, evler, bahçeler, tarlalar ve anılar bile aktarılamayacak kadar yalnızız…

  Modern yaşamın en önemli baskılarından birisi de göçler… Hep daha iyi yaşamak umudu gibi düşünülse de, öyle olmadığını üzülerek görebiliyoruz…

  Bilgiye susamışlık yerine, kurnazlığı, hilebazlığı tercih ediyor görünüyoruz. Sevginin yerini ise hiç tanımadığımız insanların beğenisini sosyal dünyadan almışsak, kendi sunumlarımızı-paylaşımlarımızı o gün iyi pazarlamışsak, sanki yepyeni icatlarda da bulunmuş gibi yapay sevinçlerin çok çabuk kederlere dönüşmesi kimsenin umurunda bile değil.

  Ya İnsanlığın çilesi karşısında hissedilenler? Böyle bir çile mi var ki? Cevabını, siyasi düşüncelerin, sosyolojik gururun altına gizleyerek ne çok çaba harcayıp zaman tüketiyoruz; ne çok…

 Hiç kimsenin kurtulamayacağı ACI gerçek bellidir; filozofun arayışındaki saf gerçekte bir yıldız gibi parlıyor ve bize tebessüm içinde el sallıyor:

 —Bir acı, sefalet ve yalnızlık evreni! Fısıltılarını sonsuz umutların, kavramların üzerileri, göz kamaştırıcı ışığıyla çakıp duruyor…

 Güven SERİN 

 

 

 

  

VAN GOGH

 

                            BEN, BİR HİÇİM: VİNCENT VAN GOGH

  Bir dahi, bir ressam düşünün; fırçayı eline aldığında yaşı 28’di!Öldüğünde ise 37 yaşında. Sadece sekiz yıllık ressamlık yolculuğunda 800’den fazla yağlı boya çalışması,2000’den fazla da resim ve çizim eserleri yaptı.

  Resim sanatına hiç ilgisi olmayan bile Van Gogh’un isminin geçtiği yerde bulanıklaşan bir anı, korku ve sahiplenme duygusuna sarılır. Bu gezegenin sırlarından birisi de saflığı, sanatı; dâhilikle birleştirenleri, insanlık; vicdanları ve yürekleriyle farklı bir yere taşıyor. Yaşarken görmediği o muhteşem sevgiyi, zenginliği, saygınlığı ölümüyle birlikte başka bir gezegenin alkış tufanına taşıyormuş gibi yeniden yaratılıyor…

   Van Gogh’un tabloları, çoğumuzun aklının almayacağı milyon dolarlara ulaşmış durumda. Kendi sınırlarını zorlayıp duruyor. Onun kısacık yaşamının öyküsü de öyle…

  Dünya, bu ressamı “Hayat kadını sevgilisi için kulağını kesen dahi ressam” belki de bazı yüzeysel bakışlar; “ Deli ressam “ olarak tanıdı. Öyle veya böyle dünyada girmediği ülke, şehir yoktur. Eserleriyle birlikte, öyküsü, çalışmalarından süzülen anlar-anılar veya gündemdeki haberlerden ötürü…

  Dâhilerin işi oldukça zordur. Üretmek, çılgınlar gibi üretmek, bildik insan sınırlarını zorladığı gibi, onların tercihleri, bildik davranış kalıplarının çok üstüne çıkıyor.

  Vincent Van Gogh’un ilk sergisiyle tam olarak nerede tanıştım hatırlamasam da büyük ihtimalle İstanbul Modern Sanat Müzesi’nde oldu. Etkilendiğimi, özellikle resim sanatından çok, orada satın aldığım bir kitap, Van Gogh’u sanat çevrelerine göre bir dâhiyi, kumsala yazı yazanlara göre bir deliyi ölümünden çok uzun zaman sonra sevmemi sağladı.

  Kitabın konusu, Van Gogh neredeyse her gün, kardeşine yazdığı mektuplardan oluşuyordu. Aynı zamanda kardeşi Theo’nun kendisine cevap verdiği mektuplar…

  Resimle iç içe yaşayan, bütün hücrelerine işleyen resim sanatı için adeta çıldıran, büyük coşku duyan bir insanın zihninden çıkan sözcükler, sanki o kitapta tazeliğini koruyordu. Dün yazılmışlar gibiydiler. Bir taraftan da sanat eserleri, çok büyük salonlarda sergilenip öyküleri anlatılmıştı.

  Oradan ayrıldığımda sarhoş gibiydim dersem yanlış olmaz. Amatörce başlayıp ustalık sanatıyla ölümüne, son ana kadar resim çalışması yapan ve mektup yazan bir dahi sanatçı…

  Onu anlatmak için 100’den fazla ressam bir araya geldiler. Ve şu felsefeyle yola çıktılar; “ Bizler, sadece tablolarımızla konuşabiliriz!” diyerek kendi çizimleriyle, büyük emekler harcayarak Vincent Van Gogh’un yaşamını anlatan filmi yaptılar.

  Van Gogh’a yakışan bir film… Yaşadığı sürece boya, tuval almak için sürekli kardeşine, ürettiği resimleri yollayıp para bekleyen, ruhu hep buz gibi üşüyen, yaşamına sanatın dehasında, çığlıklarından başka hiçbir şey katmayan katıksız ressam…

 Onu anlatan çok daha önemli mektupların ikisini, çalışmamın sonuna sakladım. Van Gogh’un resim sanatına gönül verdiği ilk günlerde kardeşi Theo’ya yazdığı bir mektup;

 “ Çoğu insanın gözünde kimim? Hiç kimse… Bir hiçlik, sevimsiz bir insan… Kendini, toplumda yer bulamamış, asla da yer bulamayacak da… Kısacası aşağılın da aşağısında… Bunların hepsi tamamen doğruysa bile, o zaman bir gün, bu hiç kimsenin, bu hiçliğin kalbinde ne taşıdığını eserlerimle göstereceğim.”

   İsterseniz insanlıkla bir ödeşme veya dâhinin bir gösterisi olarak görün bu mektubun dahi zihin mutafından çıkmış mektubu. Bu gösteri o ölür ölmez; 135 yıl önce başladı. Sadece eserlerinin birer servet etmesi konuşulmuyor; kendi yaşam felsefesi, biçimi de yolun yolcusu olmak isteyenlerin uğrayacağı edebi, felsefi limanların en başında geliyor…

   “ Bir ressamın hayatındaki en zor şey, belki de ölüm değildir! Bana gelince, bu konuda bir fikrim olmadığını itiraf ediyorum. Ama yıldızlara bakmak, beni hep hayallere daldırıyor. Neden diye soruyorum kendime. Gökteki ışıltılar bizim için ulaşılmaz. Belki, yıldızlara ulaşmak için ölmek gerekiyordur. Yaşlanıp huzur içinde ölmek, yıldızlara yürüyerek gitmek gibi olmalı. Şimdilik yatmaya gideceğim, çünkü geç oldu. Sana iyi geceler ve bol şans diliyorum. Saygılarımla, seni seven Vincent Van Gogh”

   Hoşça kal ve Hoş geldin VİNCENT…

 Güven SERİN 

 

 

NAZMİ AKGÜL

 

Kamera; Güven

Kamera; Güven -

Baba Teğmen

                                            NAZMİ AKGÜL

    Bol olan şeyin kıymeti olmadığı gibi, insanlığın toplandığı, bir yerde büyük yığınlara dönüştüğü şehirlerde de en hakiki öyküleri olan insanlar, sanki hiç yaşamamış gibi geçip gidiyorlar…

  Birileri yazmasa, şehirlerin kimliklerine büyük katkı yapan öyküler de ya yarım kalacak, ya da çok kısa zamanda unutulup gidecektir…

   Nazmi Akgül de böyle insanlarımızdan birisidir… Tekirdağ Marmaraerğelisi Yeniçiftlik’in, belki de en sessiz insanlarından görünse de, sanat ve sosyoloji için önemli insanlarımızın başında gelebilirdi: -Eğer ki öyküsü daha iyi anlaşılsa, insanlarımız bu kadar bol görünüp, ucuza yaşamasaydı…

  Nazmi Akgül’ün kimsenin bilmediği, askerlik anılarını dinlerken öğrendiğim bir de lakabı vardı. Askerliğini Teğmen olarak yaptığı ve orada da birliğinin muhasebesi içinde istikrarlı ve şefkatli davranışlar içinde bulunduğundan dolayı arkadaşları “ Baba Teğmen” lakabıyla onurlandırmışlar kendisini…

   Atölyeme geldiği yıl 2017 veya 2018 olabilir. Okumaya meraklı olduğu için Habertrak gazetesi köşesinden yazılarımı takip ediyormuş. Bir yerde beni tanıyan biriymiş gibi geldi. Kendine özgü duruşu ve mütevazılığın kim bilir kaç tonu-rengi olan gülümsemesi içinde sıklıkla gelmiş olduğu Süleymanpaşa zamanlarında bana da uğrardı.

   En fazla bir çay içer, bir saat kadar konuştuktan sonra geldiği gibi sessizce yaşadığı yere, yola çıkıyordu. Sadece dinlenmekten başka bir ricası olmayan, vakit zaman geldiğinde bile hiç evlenmemiş, hayat boyu bekâr ve yalnız yaşamış bir insanın öyküsüydü Nazım Akgül…

   Bütün günü dışarıda geçirme sebebi belki de bu yüzdendi! Dışarıdaki kıpırtılar, enerji dönüşümler onun ilgisini çektiği için, belki de dışarısı onun bir yerde ailesi gibiydi!

  Baba Teğmen, ölümünden birkaç ay önce bir kızı sevdiğini ve ailesinin o kızla evlenmeye izin vermediği için bir ömrü bekâr geçirdiğini anlattı.

—Sevdiğin kız ne oldu?

—O da benim gibi hiç evlenmedi, cevabını iç çekerek verdi.

  Aramızda geçen bu konuşmalardan sonra akrabalarıyla olan miras sorunlarından söz ederdi. Miras olayları çözüldükten sonra eline büyük miktarda para geçeceğini ve bir ömür hayalini kurduğu bahçeli evi alacağını, sadece diliyle değil gözleriyle de söylerdi.

  Artık yolun sonuna geldiği görmüş olduğu tedavilerden dolayı belli oluyordu. O da bilse bile bunu, bir ömür beklemiş olduğu bahçeli ev düşü ise, sevdiği ve kendisi gibi hiç evlenmeyen şimdi başka bir şehirde yaşayan meçhul kadınla evlenmekti…

  Görüyorsunuz değil mi; görünüşü çok sade, yaşamı çok sıradan görünen insanların nasıl, başka dünyalar olduğu anlaşılıyor. Önemsenip azcık fırsat verilmiş olsa toplumumuzun kültürel yaşamın zenginliğine kim bilir ne değerler katacak böyle insanlar…

  Tüketmeye, bir yerde üzülerek yazıyorum; yok etmeye o kadar alışmışız ki, böyle sıradan görünen insanların öyküsü hiç kimseye zevk vermezmiş gibi görünüyor.

  Her şeye burun kıvıran toplumların öyküleri de değerlenmiyor. Büyük popülerlik ve zenginlik içinde yaşayan insanlar bile ilgisizliğin kurbanı oluyorlar. O kadar da çırpınıp, çığlık atıp kendilerini göstermeye çalışsalar bile, Baba Teğmen lakaplı Nazmi Akgül’ün en azından öyküsünü anlatan bir insan bile onların öykülerini anlatacak tadı-tuzu ve doğallığı göremiyor…

   Baba Teğmen’e bir sıcak çay borcum var. Hiç ödenmedi; ödenemeyecek…

   Her geldiğinde bir çayımı içse de, ölümünden birkaç gün önce geldiği gün, çay ikramımı ilk önce geri çevirmişti. Sonra bir yere yetişeceğimden, çabuk gideceğimden dolayı, yeterince oturamayacağını anlayınca üzülmüştü…

  Meğer son bir görüşme ve kendi sessiz, doğal diliyle vedasal bir tören için gelmiş, içeceği çay veya başka şey, işin bahanesiydi; sadece biraz oturmak, belki de son bir kez dertleşmekti niyeti…

  Birkaç gün sonra Marmaraereğlisi’nden bir tanıdığa rastladığımda, Nazmi Akgül’ü sorduğumda ölmüş olduğunu öğrendim…

   Baba Teğmen için bir dua-anma ve hatırlama duygularımın en saf haliyle bu yazıyı kaleme alıyorum. Belki de biz, sonlu insancıkların sonsuz zamanında yazı dilinin doğaya, evrene salınışı, seslenişi O’na ve yaşadıkları zamanlara tat-tuz katan bütün güzel insanlara kadar ulaşır; kim bilir…

Güven SERİN 

 

 

 

 

GECE

 

                                   GECEYE YAZILMIŞ BİR SORU

   Gece yorganını üzerine çekti, düşüncesi içinde yeni bir söz yakalamış. Belki de yaratmış olmanın heyecanı içinde yastığa başımı koyar koymaz düşünmeye başladı…

   Bu cümlede tuhaf bir sükûnet var. Geceyi bir varlık gibi düşünüyoruz; üşüyen, dinlenen, susan… Belki de insanlığın en eski alışkanlığıdır bu: Anlayamadığını kendine benzetmek. Korktuğunda söze, bilinmeyenle karşılaştığında düşe tutunmak. Çünkü insan, çıplak akılla uzun süre ayakta kalmaya zorlanıyor.

   İlk ateşin başında anlatılan hikâyeyi düşündüm: Neydi? Ateşin etrafına toplanan insanlar, çocuklar ne hissetti? Dışarıda karanlık ve bilinmezlik, içeride titrek bir ışık. O ışığın çevresinde toplanan insanlar; hayvan neden saldırıyor, gök neden gürlüyor, ölüm nereye gidiyor bilmiyordu. Ama susmak mümkün görünmüyordu. Bilgi yoksa söz vardı. Sez yetmezse düş. Belki de asıl böyle başladı: Bilinmeyene katlanabilmek için…

   Masal, çocuğun dünyası sayıldı çoğu zaman. Oysa masal, insanlığın ilk zihinsel sıçramasıydı. Korkuya rağmen devam edebilmenin diliydi, besiniydi. “Bir varmış bir yokmuş” diye başlayan her cümle, aslında şunu anlatıyordu: Hayat belirsiz ama izah edilebilinir ve anlatılabilinir. Ancak, anlatılabiliniyorsa, katlanılabilinir.

   Zaman geçti, masal destana dönüştü. İnsan çoğaldıkça korkular da büyüdü. Artık sadece doğa değil, insan da insana karanlık hale geldi. Destanlar bu yüzden gür sesle anlatıldı. Kahramanlar yenilmez oldukları için değil, yenilmeye rağmen yürüdükleri ve iyi kaldıkları için vardı.

   Gelin birlikte Gılgamış’ı düşünelim? Ölümsüzlüğü ararken dostunu kaybeden o ilk büyük kahramanı. Gılgamış destanı, insana şunu anlatıyordu: Sonsuzluk mümkün değil ama anlamak mümkün. İnsan, ölümlü olduğunu kabul ettiği anda büyüyor.

   İlyada’da Akhilleus’un öfkesi vardı; ama o öfkenin içinde bile kaderle yüzleşen bir kahraman duruyordu. Dede Korkut’ta kahramanlık kadar ağıt vardı; çünkü Türk’ün destanı, acıyı saklayamazdı. Yiğitlik, gözyaşıyla yan yana durmayı öğrenmişti.

   Destanlar, insanı buraya taşıdı: Güçlü olmaktan öte dayanıklı olmaya. Sonra ağıtlar geldi. Belki de en dürüst, en içten sözler onlardı. Masal umut verdi, destan direnmeyi öğretti; ağıt ise kaybı öğrenmeyi. Bir ana, bir evlat, bir yurt için yakılan ağıtlar… İnsanlığın “Devam ediyorum ama unutmadım” deme biçimiydi bu ağıtlar. Ya ağıtlar olmasaydı? O acılar içimize çöker miydi? Elbette çöker ve hiçbir zaman temizlenemeyecek tortular bırakırdı. Söze dökülen acı insanı ileriye taşır; çünkü insan, yasını tutabildiği, inceltebildiği sürece yol alabilir.

   Kahramanlar çoktan yoruldu, sesler kısıldı, cevaplar yetmez oldu. Tam da o noktada felsefe söze karıştı. Ne bağırdı ne de öğüt verdi. Sadece sordu. “Nedir insan?” dedi. “Neden varız?” , “İyi nedir, kötü nedir?” Felsefe, masalın düşünden, destanın cesaretinden ve ağıtların acısından kalan külleri avucuna aldı; üfleyerek anlam aradı. Artık mesele karanlığı yenmek değil, karanlıkla yaşamayı öğrenmekti.

   Sonra edebiyat geldi. Ne tam masal, ne tam destan, ne de sadece felsefe… Hepsini bilen ama hiçbirine teslim olmayan bir alan. Edebiyat, insanın içini dışarıya nazikçe taşıdı. Bir roman çağın yükünü sırtlandı, bir şiir bir insanın içini açtı. Okuyan kendini bulsun diye değil; çoğu zaman kaybolsun diye yazıldı. Çünkü insan, kendini en çok kaybolduğunda tanıyor. O yüzden, edebi yolcular, hep yollarda olmak ister; kaybolmak ve tekrar tekrar bulmak…

   Sanat böyle kucakladı bizi. Resim, müzik, tiyatro… Hepsi aynı arayışın başka bir yüzü ve özü oldu. Söylenemeyeni sezdirme, anlatma çabası. Akıl yetmediğinde, zihin boğulmak üzereyken duyguya, söz tükendiğinde sese sağınma hali. Bir ezgide gözlerimizin dolması, bir tablo karşısında susmamız bundandır.

  Başımı yastıktan yastığa çevirdim. Gece halen yorganını üzerimize çekmişti. Dışarıda hazır cevaplar yoktu ama sorular vardı. Düşündüm: İnsanlığı bugüne getiren şey, doğru cevaplar değil, aynı soruyu farklı biçimlerde sormayı sürdürmesiydi.

   Belki de bizi ayakta tutan tam olarak bu: Anlam aramaktan vazgeçmeyişimiz. Geceyi örtü bilen, söze tutunan, düşle direnen o eski insan halen içimizde. Ve her gece, yorganı biraz daha çekip kendimize aynı sözcükleri söylüyoruz:

“Bilmiyorum ama arıyorum…”

Güven SERİN 

ÖKSEL DEMİR

 

Kamera; Güven

Kamera; Güven SERİN

                      FRİŞKANIN TAŞIDIĞI SES: ÖKSEL DEMİR

   Kimi insanlar, yaşadıkları kentlere sadece ayak izlerini değil, seslerini bırakırlar. Sokaklarda yürürken duymazsınız belki; ama rüzgâr bir an yön değiştirince, bir dizenin içinden geçip gelir o ses… Öksel Demir’in sesi böyleydi; insanın içine doğru konuşan bir şairin sesi.

   Uzun zaman dışarılara çıkmıyordu. Bedeni daralan bir dünyadaydı belki ama zihni ve yüreği, bir kentin ufku kadar genişti. Her ay uğradığı zamanlar, atölyenin kapısından içeriye girerken getirdiği ağırbaşlı selam, ardından yazılara eğilen bakışlar… Sanki bir metni değil de, bir insanı dinler gibi okurdu satırları. Eleştirisi bile öğretmenceydi; incitmeden, kırmadan, ama eğilip bükmeden.

  Bizi bir araya getiren şey sadece edebiyat değildi; bir kente aynı yerden bakmaktı: Hora Feneri… Yazılarımda sıkça andığım, rüzgârına, yalnızlığına, ışığına yaslandığım o uç nokta… Meğer o,benden çok önce Hora Feneri’yle edebi bir bağ kurmuştu. Şiirlerine, öykülerine taşımıştı.O kayalığın,o ışığın,o yalnız bekleyişin şiirini çoktan içine almıştı.Ganos Dağları’yla kurduğu dostluk da öyleydi; doğayı seyretmek için değil,onunla konuşmak için çıkanlardandı.

  Yaşadığımız kente sımsıkı bağlı oluşumuz, belki de dostluğumuzun en sağlam harcıydı. Aynı rüzgâra yüz vermek, aynı denizi aynı hüzünle, aynı umutla sevmek… Bizim ortak toprağımız buydu: Tekirdağ’ın toprağı, Ganos’un sessizliği, Hora’nın ışığı.

  Bir gün Ahmet Say’la Yelken Kulüp’te şarap içme düşü… Telefon dostluklarını ete kemiğe bürüneceği o masa… Ertelendi. Bazı hayaller, bu dünyaya sığmaz; başka bir zamana, belki de en güzel zamana kalır. İnsanın bazı dostlukları, rüzgârın öte yakasında tamamlanır.

  Öksel Demir, kentine âşık ama kör bir aşkla değil; sevenin cesaretiyle seven bir şairdi. Onun dizelerinde Tekirdağ bir kartpostal güzelliğiyle değil, bütün çıplaklığıyla durur:

 “Kaç kez gitmek istedim bu kentten/Sıkıldım/Kırıldım/Kaç kez terk ettim/Ama sonunda yine döndüm/Neydi beni çağıran? Deniz mi?/Doğası mı? Durmadan kıyıları deven poyrazı mı?/ Yağmuru mu, çiçeği mi?/Denizi sürgün etmişliği mi, bakımsızlığı mı?”

   Bu dizelerde hem sevdanın çağrısı, hem küskünlüğün sızısı var. Hem güzelliğe teslimiyet, hem ihmale isyan. Bir kenti böyle anlatmak, ancak ona gerçekten ait olanların harcıdır. Ne romantik bir kaçış ne de hamasi bir övgü… Dürüst, yalın ve tok…

   Tekirdağ’ı anlatırken denizin tuzunu değil, ruhunun tuzunu tattırırdı. Frişka gibi bir neşe vardı onda; annesinden öğrenilmiş, Anadolu’nun sesinden, sofrasından, sabrından süzülmüş bir neşe… Gürültüsüz, ama derin, sakin ama dirençli.

  Şairdi, öğretmendi, sanayiciydi; ama hepsinden önce “insan” dı. İnsanı merkeze alan, kentti insandan ayırmayan, doğayı da, yoksunluğu da, rüzgârı da aynı vicdan terazisinde tartan bir insan.

  Bugün aramızda değil. Bazı insanlar ölmez; edebiyatın içine karışır. Kimi sesler susmaz, rüzgârın içine karışır.

  Öksel Demir şimdi Ganoslar’ın sırtında, Hora Feneri’nin ışığında, Tekirdağ’ın poyrazında konuşuyor.

  Ve biz her frişka estiğinde, bir yazının kenarında, bir dizenin ortasında, bilmeden de olsa onu dinliyoruz.

Güven SERİN 

 

  

AHMET CEMAL

 

Ahmet Cemal'in izini sürdüğüm bir 

günün anısı; Moda Oyun Atölyesi

Haluk Bilginer'in tiyatro mekanı,Ahmet Cemal

bazı çevirilerini burada yapardı.

                         AHMET CEMAL: KIRK YILIN SESSİZLİĞİ

  Bir kitabın kapısında kırk yıl beklemek… Bu, Ahmet Cemal’in sadece çeviri anlayışı değil, hayata bakışının da özetidir. Genç yaşında Hermann Broch’un Vergilius’un Ölümüne yaklaştığında, metnin yoğunluğu onu hem büyülemiş hem de geri itmiştir.”Dilimin bu yükü taşıyamayacağını fark ettim” diye yazar kitabın girişinde. O geri çekiliş, eksiklikten değil; fazlalıktan doğan bir bilinçtir. Çünkü mazı metinler çevirmeni hemen kabul etmez.

  Ahmet Cemal’in bir röportajında söylediği şu cümle, kırk yılın denen gerekli olduğunu açıklar niteliktedir:

“Bazı kitapların kapısını açmak için önce kendi iç sesinizi susturmanız gerekir.”

  Kendi sesini susturmak… Bunu herkes yapamaz. Çevirmenler de çoğu zaman yapmaz. Ama Ahmet Cemal’in en belirgin fazileti buydu: Kendini geri çekme cesareti.

  Bir başka söyleyişsisinde,”Çevirmen görünmeyendir,” der. “Görünmek isteyen çevirmen, metnin hakkını eksiltir.”Hakkını eksiltmemek, kırk yıllık bekleyişin tek amacıdır.

  Alberto Manguel,”Her çeviri bir ağıttır” dediğinde, belki de tam bu kaybı kasteder:

Metni bir dilden ötekine taşırken, metne dokunan her parmak izinde bir eksilme olur. Bu yüzden çevirmen, metne dokunurken nefesini tutmak zorundadır. Ahmet Cemal’in Broch’un kapısında yıllarca durması, işte bu nefes tutma halidir.

  Onun bir başka sözünü de burada hatırlamak gerekir:

“Dil, insanın kendisine karşı duyduğu sorumluluğun aynasıdır.”

İnsanın kendisine karşı sorumluluğu… Sözcükleri eğip bükmemek, aceleye getirmemek, duyguyu kabartmamak! Ahmet Cemal’in ruhu, bir kelimeyi yerine oturtmadan önce uzun uzun onu yoklayan bir sabırdan oluşur.

  Kimi öğrencileri onun derslerinden çıkınca şöyle derlerdi:

“Hocanın konuşması yavaş değil, sadece düşünceleri hızlandırmıyor.” Çünkü o,düşüncenin aceleyle kirleneceğini inanırdı. Bu yüzden çeviri onun için yalnızca teknik bir eylem değil; bir karakter sınavıydı.

  Manguel’in ağıt benzetmesi ile Ahmet Cemal’in kırk yıllık bekleyişi birleşince ortaya şöyle bir hakikat çıkıyor:

Çeviri, metnin yalnızlığını üstlenme biçimidir.

   Moda sokaklarında yürümeyi seven biri için-ki o semtin sakinliğine en yakışan ruhlardan birisiydi. Bir başka röportajında şöyle diyor:

“İyi bir çeviri, okurken çevirmenin nefesini duyurmamalıdır.”

Nefesini duyurmamak…

Bu yalnızca ustaların başarabileceği bir görünmezliktir.

  Bugün Broch’un kitabını elimize aldığımızda sayfaların arasında dolaşan sadece büyük bir metin değil, Ahmet Cemal’in nefesini tutmuş kırk yıllık sabrında gölgesidir. O gölge, gürültüsüz bir vicdanın ta kendisidir…

  Belki de bu yüzden Ahmet Cemal’in bıraktığı her eser, bir tür sığınak hissi verir. Günümüzün hızlı ve hoyrat dünyasında, hâla emekle, sessizlikle, düşünebileceğini hatırlatan bir sığınak…

  İnsan ister istemez şunu düşünüyor:

Bazı çeviriler metni yüceltir; bazıları çevirmeni. Ama çok azı insanın içindeki sessizliğe dokunur.

Ahmet Cemal’in çevirileri bu küçük azınlığın içindedir.

Güven SERİN